Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera


Wrażliwy i asertywny - Pritzker 2011

 

Czas czytania: ~7 min


PcIUShg2wiR0Xc30VInlT82t7IS8lJ8WO4Evy3jxyxCbv90Gqf4AFEw8Ysk6_souto-de-moura-fot-francisco-nogueira.jpg
Z jednej strony Souto de Moura odrzuca uległość wobec lokalizacji, z drugiej – wrażliwie na nią reaguje, niejednokrotnie traktując ją jako punkt wyjścia dla swoich koncepcji. „Rozwiązanie nigdy nie przychodzi z miejsca, ale zawsze z ludzkiej głowy. Miejsce po prostu jest. Jest narzędziem, z którego korzysta architekt. Jak ołówek.”. Tak w jednym z wywiadów tegoroczny laureat nagrody Pritzkera określił swój stosunek do kontekstu, w jakim powstają jego budynki. Ale, choć Eduardo Souto de Moura kontekstualistą nie jest – a przynajmniej sam temu zaprzecza – w projektowanych przez niego budynkach nietrudno zauważyć wrażliwość na lokalne uwarunkowania. Tyle że zamiast podporządkowywać im swoją architekturę, Souto de Moura próbuje wprowadzić do nich nowy porządek i znaczenia. Eduardo Souto de Moura, a właściwie Eduardo Elísio Machado Souto de Moura, urodził się 25 lipca 1952 r. w Porto. Tam też ukończył studia na wydziale sztuk pięknych i tam do dziś prowadzi własną pracownię. Praktykę zawodową zaczynał w biurze Alvaro Sizy – pierwszego portugalskiego architekta, który został uhonorowany nagrodą Pritzkera (1992 r.). Spędził w nim pięć lat, po czym w 1980 r. założył własną firmę (wspólnie z Sizą zaprojektował jeszcze pawilon Portugalii na Expo 2000 w Hannoverze i pawilon dla londyńskiej Serpentine Gallery w 2005 r.). W swoim dorobku ma ponad 60 zrealizowanych budynków. Większość z nich powstała w Portugalii, ale jego dzieła można także zobaczyć w Hiszpanii, Włoszech, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Jego prace są niezwykle różnorodne, zarówno pod względem tematycznym – projektuje domy jednorodzinne, apartamentowce, hotele, biurowce, obiekty sportowe, stacje metra, adaptacje budynków historycznych i w końcu plany urbanistyczne – jak i formalnym. Tym, co łączy je wszystkie, jest ogromne wyczucie miejsca i materiału. Souto de Moura jest także wykładowcą – w latach 1981-1990 pracował na swojej rodzimej uczelni, a jako wizytujący profesor wykłada architekturę na uniwersytetach w Genewie, Paris-Belleville, Harvardzie, w Dublinie, na ETH w Zurichu i w Lozannie. W ciągu trzydziestu lat praktyki, Souto de Moura stworzył własny, rozpoznawalny styl. Nie ulega modom. Już jego pierwsze prace z lat 80. są manifestacją indywidualnej, niezależnej od aktualnych trendów postawy twórczej – zdecydowanie szedł własną drogą, podczas gdy w architektonicznym świecie królował postmodernizm. Budynki Souto de Moury charakteryzuje z jednej strony redukcja środków formalnych będąca pokłosiem architektury modernistycznej i inspiracji twórczością Mies van der Rohego, z drugiej zaś – specyficzne relacje z miejscem, w którym powstają. W obu tych aspektach twórczości Souto de Moury widać fascynację współczesną rzeźbą amerykańską – Robert Morris, Donald Judd czy Sol Le Witt przekształcali zastane środowisko umieszczając w nim swoje 'asertywne' obiekty. Dokładnie to samo robi Souto de Moura. Odrzucając rozumianą wprost adaptację do lokalnych uwarunkowań, bierze je jednak pod uwagę, żeby w oparciu o nie stworzyć budynek, który stanie się w swoim otoczeniu dominantą, na nowo je zorganizuje. Bo de Moura jest antykontekstualistą, nietypowym i przewrotnym. W gruncie rzeczy bowiem szanuje kontekst i go nie neguje. Jego celem nie jest jednak udzielanie prostych odpowiedzi na okoliczności, jakie odkrywa w konkretnym miejscu, ale próba twórczego zmagania się z nimi. Jednak właśnie dlatego, że zawsze je uwzględnia, jego budynki nie wprowadzają w swoje otoczenie dysonansu. Wydają się być jego częścią.
yWxa3JiY1kgNMcx16sydXaIWe0AAzN6Q05b5cNuXqAnqmKhdB1t2JGEOgfzs_eduardo-souto-de-moura-casa-das-historias.jpg
Jest tak w przypadku jednej z jego najnowszych realizacji – ukończonego w 2008 r. muzeum i centrum kultury 'Casa das histórias' Pauli Rêgo w Cascais. De Moura sam wybrał lokalizację budynku – otwartą przestrzeń otoczoną lasem. Jak wspomina, inspiracją dla formy obiektu, będącego zbiorem brył o zróżnicowanej wysokości, była ściana drzew na granicy działki. Gra między tym co sztuczne i tym, co naturalne, stała się także punktem wyjścia przy wyborze koloru elewacji – zostały one wykonane z czerwonego betonu, który wyraźnie odcina się na zielonym tle lasu.
QnPyTz3mMXNSnvIPHJZXPFDLMuXH9CBpfOGRPZIYNFpYMsM556ikM5gwdgzU_eduardo-souto-de-moura-braga-stadium.jpg
W specyficzny sposób z kontekstem łączy się najbardziej znane dzieło Eduarda Souto de Moury – stadion piłkarski w Bradze w Portugalii, zaprojektowany w 2000 r. i zbudowany na mistrzostwa Europy w piłce nożnej w 2004 r. Obiekt ten powstał na terenie nieczynnej kopalni szarego granitu. Na jego potrzeby usunięto półtora miliona metrów sześciennych skały, która następnie została zmielona i użyta do produkcji betonu, z którego wzniesiono stadion. Dzięki precyzyjnie przeprowadzonemu procesowi wysadzania góry, powstała wysoka na ponad 30 metrów ściana, która wyrasta przy jednym z krańców stadionu. W ten sposób osiągnięta została niezwykła koegzystencja natury i konstrukcji stworzonej przez człowieka – dynamiczna, monumentalna, silna forma doskonale wpisuje się w górskie otoczenie. Nie stara mu się jednak podporządkować. Wręcz przeciwnie – mierzy się z nim jak równy z równym, potęgując dramatyzm surowego krajobrazu.
IC453W8RAQG3ad2WWytStuwR2xzUSB3bQzUUgPofgPfOOzPKWXZjnde0PDxG_eduardo-souto-de-moura-house-bom-jesus.jpg
Z jednej strony więc, Souto de Moura odrzuca uległość wobec lokalizacji, z drugiej – wrażliwie na nią reaguje, niejednokrotnie traktując ją jako punkt wyjścia dla swoich koncepcji. Postawa ta znajduje potwierdzenie w projekcie Domu numer Dwa w Bom Jesus w Bradze (1989-94). Ponieważ działka, na której miał powstać, ulokowana jest na zboczu wzgórza, z którego roztacza się widok na miasto, de Moura zrezygnował z budowania dużej, dominującej bryły, decydując się na formę w naturalny sposób wpisującą się w ukształtowanie terenu. Rezultatem jest spiętrzona konstrukcja z pięciu tarasów otoczonych wstęgą szarej, betonowej ściany. Warstwowy układ budynku umożliwił czytelny podział na strefy funkcjonale. Każdemu poziomowi przypisano inną rolę – na najniższym rosną drzewa owocowe, wyżej znajduje się basen, trzecią platformę zajmuje główna część dzienna domu, nad którą ulokowano sypialnie, a na ostatnim, piątym tarasie umieszczono ogród.
PVeY5wEkOPXz5V9VnjtNyhQzpUvC5ivDVq94fWxkwuD1zUJfigC0ELfYypYJ_eduardo-souto-de-moura-cultural-center-porto.jpg
Architektura Souto de Moury jest bardzo zmysłowa. Cechuje ją ogromne wyczucie i ekspresja materiałów, których pięknem i autentycznością architekt jest zafascynowany. Z równą łatwością posługuje się tradycyjnym kamieniem, jak i stalą czy szkłem, czerpiąc inspiracje z modernistycznych form i detali. Ściany z rzeźbionych granitowych bloków, szklane elewacje na stalowych konstrukcjach, podłogi z tropikalnych gatunków brazylijskiego drewna wprowadzają do jego budynków aurę monumentalności i luksusu. Świetnym przykładem tej wirtuozerii w posługiwaniu się materiałem jest zrealizowane w 1991 r. Centrum Kultury w Porto, gdzie Souto de Moura zestawił z sobą glinę, kamień, beton i drewno, wykorzystując ekspresyjne możliwości każdego z tych budulców.
PfH2Fc8nSWFU8RQViIc1YBriyKMveS96tDe1No7Le9r9eHtniuCT9LpSoT5s_eduardo-souto-de-moura-santa-maria-do-bouro.jpg
Nie inaczej jest w przypadku klasztoru Santa Maria do Bouro niedaleko Amares w Portugalii, nad którego adaptacją na funkcje hotelowe architekt pracował w latach 1989-97. W grube, kamienne mury z XII wieku nowy program wpisany został w taki sposób, by nie zatrzeć ducha kilkusetletniej historii, a jednocześnie odważnie wprowadzić elementy nowoczesności. I tu pojawia się kolejny ważny aspekt twórczości Souto de Moury – swobodne poruszanie się między historią i współczesnością, łączenie idei, zawieranie w ramach jednego dzieła rzeczywistości i abstrakcji, materialności i zmysłowości, w wyniku czego 'zwykła' fizyczna forma dąży ku metafizyczności. Mimo pozornej prostoty formalnej, budynki Souto de Moury łączą w sobie szereg znaczeń i odniesień do charakterystycznych cech regionu, krajobrazu, tradycji i historii architektury. Ich prosta geometria często podkreślona jest przez wzajemne oddziaływanie brył i pustej przestrzeni, światła i cienia. To architektura refleksyjna i wymagająca refleksji.
aXHBwly1WOanWqpHL7zXjotm5VpQlF1ONOL0UIsTteeV8Co7y7twUW0wcZ4h_eduardo-souto-de-moura-santa-maria-do-bouro-2.jpg
Ogłaszając werdykt, przewodniczący jury, Lord Palumbo, powiedział: „W ciągu ostatnich trzech dekad, portugalski architekt, Eduardo Souto de Moura stworzył dzieło, które należy do naszych czasów, a jednocześnie niesie w sobie echo architektonicznej tradycji. Jego dorobek jest przekonującym dowodem na ekspresyjny potencjał nowoczesnego idiomu i możliwość jego adaptacji do indywidualnych, lokalnych uwarunkowań. Zawsze mając na uwadze bardzo szeroko rozumiany kontekst i zakorzenienie w miejscu, czasie i funkcji, architektura Souto de Moury podkreśla znaczenie historii, a zarazem rozszerza możliwości współczesnej ekspresji.”. Nagrodę Pritzkera de Moura dostał za architekturę, która jest niewymuszona, spokojna i prosta. Która harmonijnie łączy w sobie pozorne sprzeczności – siłę i skromność, odwagę i subtelność, charakter publiczny i poczucie intymności, zakorzenienie w kontekście i asertywną indywidualność. Architekturę, która nie jest ani oczywista, ani frywolna, ani malownicza. Ale za to jest przesycona inteligencją i powagą. Dlatego jego prace wymagają głębokiego poznania, a nie tylko pobieżnego rzutu oka – jak poezja, która może przemówić wyłącznie do kogoś, kto zechce posłuchać jej w skupieniu. Architekturę Souto de Moury, jak poezję, należy czytać bez pośpiechu. Daniela Szymczak Źródła: cidadevirtual.pt, pritzkerprize.com

Podepnij swój artykuł

tagi

Szkoła Kirkmichael – lokalny klimat
Szkoła Kirkmichael – lokalny klimat

Szkoła Kirkmichael – to podstawówka, zbudowana w miejscowości Ayrshire w Szkocji. Jej projektanci, p ...

Agencja reklamy FUX – w industrialnym klimacie
Agencja reklamy FUX – w industrialnym klimacie

Agencja reklamy FUX swoją siedzibę ma na terenie strefy ekonomicznej Nowe Gliwice, utworzonej na ter ...

Webinarium Bauder 26.10.2017
Webinarium Bauder 26.10.2017

Zapraszamy na bezpłatne szkolenie dla architektów.

KOMENTARZE
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się, aby dodać komentarz

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera