Przedwojenny modernizm dla policji

Położony w sercu Warszawy, przy ulicy Belwederskiej 16, przedwojenny, awangardowy salon wystawienniczy, dzisiaj siedziba Komendy Rejonowej Policji, zostanie przywrócony do dawnej świetności. Zespół HSA Architektura pod kierunkiem dr. inż. arch. Wojciecha Sumleta mierzy się z burzliwą przeszłością obiektu, dążąc do przywrócenia jego pierwotnego wyrazu, jednocześnie integrując go z nowymi, transparentnymi kubaturami biurowymi.

Od Awangardy po Powojenną Pragmatykę

Historia budynku przy Belwederskiej 16 jest nierozerwalnie związana z burzliwymi dziejami Warszawy i ewolucją polskiej architektury. Oddany do użytku w 1929 roku , obiekt pierwotnie pełnił funkcję salonu wystawienniczego oraz warsztatu firmy „Auto Koncern”², polskiego przedstawiciela amerykańskiego koncernu Chrysler. Był to projekt architekta Edwarda Seydenbeutela czerpiący estetykę z bauhausowskich wzorców. Co więcej, zastosowano w nim nowatorską jak na owe czasy konstrukcję żelbetową , co czyniło go jednym z pierwszych takich budynków w Polsce. Charakteryzowała go prostota i czystość form , z elewacją frontową składającą się z kompozycji lekko zróżnicowanych prostopadłościennych brył oraz szerokich pasmowych okien, odzwierciedlających ówczesne modernistyczne trendy.

Niestety, budynek uległ znacznym zniszczeniom w czasie Powstania Warszawskiego, a następnie w wyniku masowego burzenia zabudowań stolicy przez okupanta. Całkowicie zniszczone zostały dachy, w tym pokrycie hali warsztatowej, oraz południowa część elewacji frontowej – dwie osie z pierwotnej pięcioosiowej kompozycji. Po zakończeniu działań wojennych, ze względu na brak funduszy, dokonano jedynie prowizorycznego zabezpieczenia i tymczasowej odbudowy mającej na celu przywrócenie obiektu do funkcjonowania. Dach dwuspadowy hali garażowej zastąpiono dachem łukowym, zamurowano część oryginalnych otworów okiennych, obniżono attykę na części frontowej. Przez kolejne lata przeprowadzano tylko niezbędne remonty, bez większych ingerencji w strukturę¹. W efekcie, w swojej obecnej formie budynek znacznie odbiega od przedwojennego, pełnego elegancji gmachu^.

Obecny projekt renowacji i rozbudowy stanowi próbę odwrócenia skutków tej powojennej prowizorki. Zespół projektowy, w skład którego wchodzą dr inż. arch. Wojciech Sumlet, mgr inż. arch. Tomasz Folwarski, mgr inż. arch. Maciej Pitek, mgr inż. arch. Wiktoria Sendecka, mgr inż. arch. Gabriela Lach, mgr inż. arch. Mikołaj Zamaryka, mgr inż. arch. Anna Czyż oraz mgr inż. arch. Michalina Hallmann i mgr inż. arch. Marta Lichaczewska, podjął się zadania przywrócenia pierwotnej formy budynku i jednoczesnego dostosowania go do współczesnych potrzeb Komendy Rejonowej Policji. Proces jest oparty o dogłębną analizę archiwalną i prawną, co stanowi o unikatowości tego przedsięwzięcia w kontekście rewitalizacji dziedzictwa architektonicznego Warszawy.

Adaptacja na Potrzeby Współczesnej Policji

Pierwotna funkcja budynku przy Belwederskiej 16, jako salonu wystawienniczego i warsztatu samochodowego firmy „Auto Koncern”, określała jego układ funkcjonalny. Składał się on z dwóch zasadniczych części: frontowej o funkcji wystawienniczo-biurowej oraz hali warsztatowej zlokalizowanej na tyłach gmachu frontowego. Po wojnie obiekt został przystosowany do potrzeb Komendy Rejonowej Policji – Warszawa I, jednakże w sposób prowizoryczny, co doprowadziło do utraty jego pierwotnej elegancji i klasy przestrzennej.

Głównym założeniem projektowym obecnej renowacji było przywrócenie pierwotnego, monumentalnego i spójnego kompozycyjnie wyrazu budynku zabytkowego, z jednoczesnym wyeksponowaniem charakterystycznej przestrzeni garażowej pod dachem hali. Ta zmiana funkcjonalna, z salonu samochodowego na komendę policji, wymagała szczegółowej analizy i dostosowania wnętrz do nowych, specyficznych potrzeb użytkownika. Celem było efektywne wykorzystanie przestrzeni przy jednoczesnym zachowaniu historycznego charakteru.

Renowacji zabytkowego obiektu towarzyszy budowa nowych obiektów administracyjno-biurowych, również na potrzeby Komendy Rejonowej Policji – Warszawa I. Nowa część kompleksu składa się z dwóch brył podzielonych na kilka części funkcjonalnych, które utworzą fragmenty pierzei ulic Belwederskiej i Ludwika Nabielaka. Obiekty te zostaną zrealizowane w północnej części działki, w miejscu zwolnionym po wyburzonych budynkach gospodarczych. Przewidziano również lokalizację garażu podziemnego wyłącznie pod nową częścią zespołu. To świadczy o kompleksowym podejściu do funkcjonalności, mającym na celu zapewnienie optymalnych warunków pracy i obsługi dla jednostki policji, z uwzględnieniem zarówno potrzeb biurowych, jak i technicznych. Integracja starej i nowej części, z zachowaniem spójności estetycznej, jest kluczowa dla efektywności funkcjonalnej całego kompleksu.

Odtwarzanie Pierwotnej Elegancji i Współczesna Adaptacja

Forma architektoniczna budynku przy Belwederskiej 16 pierwotnie charakteryzowała się prostotą i czystością , będąc klasycznym przykładem funkcjonalizmu lat 20. XX wieku. Elewacja frontowa stanowiła kompozycję lekko zróżnicowanych prostopadłościennych brył z szerokimi pasmowymi oknami, odzwierciedlającymi ówczesne modernistyczne tendencje. Hala warsztatowa, o symetrycznej kompozycji, nakryta była dwuspadowym dachem w konstrukcji stalowej.

Projekt renowacji zakładał usunięcie wtórnych nawarstwień powstałych w trakcie burzliwej historii obiektu i powrót do oryginalnych form przestrzennych. W szczególności postanowiono przywrócić pierwotny, monumentalny w wyrazie i spójny kompozycyjnie wyraz budynku zabytkowego. Kluczowe dla formy było przeprowadzenie odbudowy charakterystycznej wysokiej attyki w części frontowej od strony ulicy Belwederskiej , odtworzenie pierwotnych rytmów oraz otworów okiennych elewacji , a także wymiana zadaszenia hali garażowej z łukowego na dwuspadowy, odwzorowujący oryginalny dach z lat 20. XX wieku. Badania stratygraficzne pozwoliły na ustalenie oryginalnej kolorystyki elewacjⁱ, co dodatkowo ma przyczynić się do wiernego odtworzenia pierwotnego wyglądu.

Niezwykle istotnym założeniem projektantów była odbudowa dwóch skrajnych modułów elewacji frontowej, zniszczonych w wyniku działań wojennych^. Uzyskano na to wszystkie wymagane zgody, w tym pozwolenie Stołecznego Konserwatora Zabytków. Jednakże, pomimo pozytywnej decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w 2024 roku, odwołanie skierowane do Wojewody Mazowieckiego poskutkowało zanegowaniem odbudowy tej części obiektu ze względu na wewnętrzny konflikt zapisów Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. W efekcie postępowania administracyjnego korpus budynku będzie krótszy o kilkanaście metrów względem stanu przedwojennego i pierwotnych założeń projektowych, co stanowi znaczące odstępstwo od zamierzonej formy i jest przykładem trudności w realizacji projektów zabytkowych w złożonym otoczeniu prawnym.

Nowy budynek administracyjno-biurowy stanowi kompozycję architektoniczną kilku brył o różnych wysokościach i funkcjach użytkowych, lecz spójnych w zewnętrznym wyrazie estetycznym. Jako wykończenie elewacji nowych budynków zaproponowano panele z półprzezroczystego szkła, tworzące horyzontalne podziały odwołujące się do modernistycznych wzorców przełomu lat 20. i 30. XX wieku⁵¹. Wprowadzenie wielkoformatowych modułów elewacyjnych oraz użycie szkła i metalu w detalach wykończenia odzwierciedlają czas powstawania tych obiektów oraz współczesne możliwości konstrukcyjne i materiałowe⁵², tworząc harmonijne połączenie historycznej formy z nowoczesnym wyrazem.

Od Nowatorskiego Żelbetu do Nowoczesnych Paneli Szklanych

W momencie powstania, w 1929 roku, budynek przy Belwederskiej 16 był obiektem awangardowym pod względem technicznym, charakteryzującym się nowatorską jak na owe czasy konstrukcją żelbetową. To rozwiązanie pozwoliło na stworzenie szerokich pasmowych okien i modernistycznych form, które były wówczas synonimem postępu. Hala warsztatowa była nakryta dwuspadowym dachem w konstrukcji stalowej, co świadczyło o wykorzystaniu nowoczesnych materiałów i technologii przemysłowych.

Po zniszczeniach wojennych, tymczasowa odbudowa w 1945 roku wprowadziła zmiany techniczne, takie jak zastąpienie dachu dwuspadowego hali garażowej dachem łukowym oraz zamurowanie części oryginalnych otworów okiennych. Te doraźne rozwiązania miały charakter pragmatyczny, nie zaś estetyczny czy zgodny z pierwotną wizją architekta.

Obecny projekt renowacji zakłada powrót do pierwotnych rozwiązań technicznych, w tym wymianę zadaszenia hali garażowej z łukowego na dwuspadowy, odwzorowujący oryginalny dach z lat 20. XX wieku.

Badania stratygraficzne  umożliwiły dokładne odtworzenie oryginalnej kolorystyki elewacji, co wymagało zastosowania odpowiednich technik konserwatorskich. Największym wyzwaniem technicznym, a zarazem źródłem kontrowersji, była planowana odbudowa dwóch skrajnych modułów elewacji frontowej. Pomimo uzyskania pozwolenia na budowę, ostateczna decyzja administracyjna, wynikająca z konfliktu zapisów Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, wymusiła skrócenie korpusu budynku. To technicznie skomplikowane ograniczenie miało wpływ na ostateczny kształt i skalę obiektu.

Nowe obiekty administracyjno-biurowe, które towarzyszą renowacji, również wprowadzają zaawansowane rozwiązania techniczne. Zaproponowano panele z półprzezroczystego szkła jako wykończenie elewacji, tworzące horyzontalne podziały nawiązujące do modernizmu. Wprowadzenie wielkoformatowych modułów elewacyjnych oraz użycie szkła i metalu w detalach odzwierciedla współczesne możliwości konstrukcyjne i materiałowe.

Lokalizacja garażu podziemnego wyłącznie pod nową częścią zespołu wymagała precyzyjnych rozwiązań inżynieryjnych. Całość projektu stanowi więc złożone połączenie technik konserwatorskich, dążących do odtworzenia historycznej substancji, z nowoczesnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi i materiałowymi, które odpowiadają na wyzwania współczesnego budownictwa i potrzeby użytkownika.

Budynek będący siedzibą Komendy Rejonowej Policji – Warszawa I 

Lokalizacja: Warszawa, ul. Belwederska 16

Inwestor: Komenda Stołeczna Policji

Koncepcja architektoniczna: HSA Architektura
Wykonawca: R/S Budownictwo tryb „zaprojektuj i zbuduj”)

Powierzchnia: 12 560 m2

Projekt: 2021
Planowana realizacja: 2027
Koszt inwestycji: 77 244 000 zł

Źródło: https://hs-a.pl/, https://ksp.policja.gov.pl/

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera