Ocalić od zapomnienia - wykład architektoniczny

Fundacja Pro Veritate et Arte oraz Galeria VA zapraszają na wyjątkowy wykład poświęcony ginącemu dziedzictwu architektonicznemu i krajobrazowemu wielkopolskich olędrów. Spotkanie odbędzie się 10 lutego 2026 o godz. 18.00 i będzie okazją do refleksji nad tym, jak przeszłość zapisuje się w przestrzeni, w której żyjemy dziś.

Dziedzictwo olędrów jako zapis historii Wielkopolski

Współczesna wieś coraz szybciej traci swój tradycyjny charakter. Krajobrazy rolnicze i architektura wiejska, które przez wieki cechowały się trwałością i harmonią, ulegają głębokim przekształceniom. Znikają historyczne układy osadnicze, a ich miejsce zajmują obiekty pozbawione związku z lokalną tradycją i otaczającym krajobrazem. Te zmiany można opisać trzema słowami: przemijanie, zerwanie, zapomnienie.  Tymczasem krajobraz nie jest jedynie tłem codziennego życia – to materialny zapis historii dawnych pokoleń, ich pracy, wartości i sposobu myślenia o przestrzeni.

Jednym z najciekawszych, a jednocześnie najbardziej zagrożonych przykładów takiego krajobrazu jest dziedzictwo olędrów – osadników, którzy od końca XVI do pierwszej połowy XIX wieku zagospodarowywali trudne, podmokłe i leśne tereny w dolinach rzek. Początkowo byli to przybysze pochodzenia holenderskiego, później także niemieckiego i polskiego, najczęściej wyznania protestanckiego. Ich działalność doprowadziła do powstania charakterystycznych form osadniczych i architektonicznych, opartych na racjonalnym gospodarowaniu przestrzenią i szacunku do natury.

Szczególnie spójnym kulturowo i przestrzennie obszarem olęderskiego osadnictwa są okolice Nowego Tomyśla w zachodniej Wielkopolsce. Krajobraz ten, kształtowany przez kolejne pokolenia aż do II wojny światowej, dziś stopniowo ulega degradacji. Brak świadomości jego wartości sprawia, że wiele unikatowych obiektów i układów przestrzennych znika bezpowrotnie.

O tym, dlaczego warto chronić to dziedzictwo i jak je rozumieć we współczesnym kontekście, opowie Elżbieta Raszeja – architekt, profesor Wydziału Architektury i Wzornictwa Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, specjalistka w zakresie architektury krajobrazu i planowania przestrzennego, autorka licznych publikacji naukowych oraz członkini gremiów zajmujących się ochroną zabytków. Jej wykład będzie nie tylko opowieścią o historii, ale także zaproszeniem do uważnego patrzenia na przestrzeń, w której żyjemy.

Wydarzenie stanowi wprowadzenie do wystawy prezentującej rezultaty międzynarodowych warsztatów VERNADOC, poświęconych dokumentacji tradycyjnej architektury wiejskiej, które odbyły się latem 2023 roku w rejonie Nowego Tomyśla. Uczestnicy będą mogli zobaczyć m.in. efekty rewaloryzacji 200-letniej zagrody olęderskiej w Nowej Borui oraz projekt adaptacji budynku gospodarczego na dom rekreacyjny, przygotowany przez studentów architektury UAP.

Wykład i wystawa to zaproszenie do dialogu o odpowiedzialności za krajobraz kulturowy – o tym, jak ocalić od zapomnienia to, co przez wieki kształtowało tożsamość miejsca i ludzi.

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera