Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy - wystawa dla architektów

Zamek Królewski w Warszawie zaprasza na wystawę pt. Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy. To krytyczne spojrzenie na naszą narodową fascynację zamkiem – nie jako zabytkiem, lecz jako potężny symbole. Prace można oglądać od 26 marca do 28 czerwca 2026.

Dlaczego wciąż budujemy zamki

W Polsce buduje się niepokojąco dużo zamków. W całym kraju powstają ich dziesiątki. Zabytki już istniejące puchną, rekonstrukcja goni rekonstrukcję, a obok nich wyrastają budowle, których wcześniej nigdy nie było. Mimo krytyki i ogromnych kosztów inwestycje te mają się doskonale. Skąd ta potrzeba? Dlaczego zamek – forma architektoniczna dawno pozbawiona pierwotnej funkcji – wciąż działa na zbiorową wyobraźnię?

Wystawa „Ostatni zamek” przygląda się tej fascynacji, proponując nowe pojęcie: zamczystość. To kulturowe postrzeganie obiektu jako zamku – oparte nie na jego historii czy autentyczności, lecz na wspólnym wyobrażeniu. W tej perspektywie Wawel, Zamek w Tykocinie, Zamek Królewski w Warszawie czy Zamek w Stobnicy stoją w jednym rzędzie – jako równoprawne manifestacje tego samego archetypu.

Choć wystawa koncentruje się na najnowszych realizacjach, pokazuje, że źródła współczesnego myślenia o zamku sięgają XIX wieku. To wtedy powstał język zamczystości: określona skala, kostium architektoniczny, sposób ekspozycji, decyzja – ruina czy rekonstrukcja? Co ciekawe, również współczesny wizerunek najważniejszych symboli narodowych, takich jak Wawel czy Zamek Królewski w Warszawie, został ukształtowany stosunkowo niedawno – w XX wieku – i także korzysta z tego języka.

Między anachronicznością zamku jako obiektu architektonicznego a jego aktualnością jako środka przekazu rodzi się napięcie. Zamek nie musi już bronić ani reprezentować władzy – dziś komunikuje aspiracje, tożsamość, prestiż. Jest znakiem.

Wystawa eksploruje zamczystość poprzez fotografię i sztukę współczesną. Modernistyczny fotograf Nicolas Grospierre sportretował na równych prawach Wawel i Stobnicę, Zamek Królewski i Zamek w Bobolicach – wpisując zamek w teraźniejszość. Marta Ejsmont skupiła się na materialności: na jej zdjęciach stare, odrestaurowane i nowe budowle jednakowo lśnią świeżością. Mateusz Pawlukiewicz stworzył wizualny leksykon wernakularnej architektury warownej.

Ich prace dopełniają makiety, infografiki, fragmenty projektów architektonicznych oraz rysunki dziecięce – pokazujące, że zamczystość zaczyna się już w wyobraźni najmłodszych.

Punkt kulminacyjny: „Ostatni zamek”

Finałem ekspozycji jest instalacja „Ostatni zamek” autorstwa kolektywu Turnus i Marii Kolomiitsevej. Do współpracy zaproszono artystki i artystów: Zuzanna Bartoszek, Wiktoria Kieniksman, Ant Łakomsk, Kuba Stępień oraz Paweł Donhöffner Zięba.

Artyści redukują zamek do czystego archetypu. Odbierają mu monumentalność, ciężar i patos. Pozostaje forma, z którą można wejść w relację – nie podziwiać jej z dystansu, lecz skonfrontować się z nią bez lęku i nabożności.

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera