Trzecia edycja konferencji „Medycyna w architekturze” za nami. Zobacz naszą relację z sesji "Soma"

23 października 2025 roku odbyła się 3 edycja konferencji „Medycyna w architekturze” organizowanej przez Grupę Sztuka Architektury. W tym roku tematem przewodnim imprezy były standardy projektowania architektury medycznej, a obrady podzielone były na dwie sesje – „Soma” i „Psyche”. Poniżej znajdziesz relację z sesji „Soma”

Konferencję otworzyli Krzysztof Sołoducha – wydawca Grupy Sztuka Architektury oraz prof. Jerzy Tadeusz Marcinkowski – wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Higienicznego.

Pierwszą  prezentację w sesji Soma przeprowadził dr. inż. arch. Piotr Springer z Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej. Dotyczyła ona "Międzynarodowych standardów projektowania infrastruktury medycznej".

Autor rozpoczął od fundamentalnego rozróżnienia między przepisami prawa a standardami. Przepisy (jak te z Kodeksu Hammurabiego, gdzie błąd budowlany prowadził do surowej kary ) są obligatoryjne i ich nieprzestrzeganie wiąże się z konsekwencjami prawnymi. Standardy również mogą być obligatoryjne, jednak nie jest tak w każdym przypadku.

Oficjalne standardy architektoniczne dla szpitali zaczęły kształtować się w Europie w XVIII wieku, kiedy Ludwik XV powołał we Francji rządowy komitet ds. standaryzacji form szpitali. Przełom nastąpił w XIX wieku wraz z publikacją przez Florence Nightingale kompletnego podręcznika Notes on Hospitals (1863), który opisywał wzorcowe rozwiązania, takie jak obustronne doświetlenie oddziałów.

W USA na początku XX wieku inicjatywy standaryzacyjne wyszły od środowiska lekarskiego. Szokujące wyniki ankiet badających jakość usług w szpitalach (1918 r.) doprowadziły American College of Surgeons (ACS) do opracowania "The Minimum Standard" (1918) oraz programu certyfikacji, będącego protoplastą akredytacji, co miało stanowić pozytywny bodziec dla szpitali. Pierwszy dojrzały i umocowany prawnie program to „The Hospital Survey and Construction Act” (1946 r.), który zainicjował finansowanie inwentaryzacji, oceny i definiowania potrzeb rozwojowych infrastruktury szpitalnej w USA.

W swoim wystąpieniu dr. Springer analizował ewolucję i kluczowe różnice między różnymi systemami międzynarodowych standardów a polskimi regulacjami dotyczącymi projektowania placówek medycznych. Podkreślił, że nowoczesne systemy (głównie FGI w USA) niezależnie od tego czy są obligatoryjne czy dobrowolne wymagają szczegółowego Programu Funkcjonalnego (Functional Program) oraz proaktywnej Oceny Ryzyka Bezpieczeństwa (Safety Risk Assessment – SRA). Stawiają też na humanizację przestrzeni, promując np. minimalizację ilości sal wieloosobowych.

Polskie prawo jest krytykowane za ogólnikowość rozporządzeń (np. opis pokojów łóżkowych) i brak egzekwowalności Projektu Technologii Medycznej (PTM). Autor ubolewał nad odrzuceniem przez Ministerstwo Zdrowia postulatów premiowania wdrażania standardów dostępności.

Kluczowe postulaty dla poprawy polskiego systemu to, zdaniem dr Springera, stworzenie polskich standardów projektowania poprzez: autonomię (tworzenie standardów przez niezależny organ ekspercki), egzekwowalność (poprzez umocowanie prawne oraz system wiążący propacjencką postawę z systemem finansowania ) oraz aktualność (częste aktualizacje).

Z kolei prezentacja FORMED autorstwa Klaudii Kasprzak i Joanny Barcik dotyczyła współtworzenia przestrzeni sprzyjających zdrowieniu w oparciu o rozwiązania firmy, które oparte są na koncepcjach Healing Design i Patient Experience (PX), które są rozumiane jako empatyczne projektowanie opieki we współpracy z pacjentami i personelem.

FORMED pozycjonuje się jako Integrator (kompleksowa realizacja inwestycji i dostaw wyposażenia) i Innowator, tworzący produkty w oparciu o badania (wywiady, obserwacje) problemów w placówkach medycznych. Przykładami takich innowacji są systemy:

- SymbioCare (stanowisko do pielęgnacji noworodków, poprawa ergonomii pracy personelu),

- LadLife (system lad pielęgniarskich, poprawa organizacji pracy),

- Noya Space (meble do opieki psychiatrycznej, zwiększenie prywatności pacjenta).

Autorem trzeciego wystąpienia był Marcin Kalinowski z Centrum Monitorowania Jakości ochrony Zdrowia. Jego prezentacja była  skoncentrowana na roli kryteriów przestrzennych w systemie akredytacji polskich jednostek ochrony zdrowia.

Akredytacja jest prawnie umocowana Ustawą z 16.06.2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej jako zewnętrzny system oceny jakości i bezpieczeństwa opieki.

Do kluczowych standardów przestrzennych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pacjentów i jakość świadczonych usług i objętych ewaluacją, zaliczane jest zapewnienie dogodnego i oznakowanego dojazdu do SOR/Izby Przyjęć, dostosowanie placówki dla osób z niepełnosprawnością oraz funkcjonalny system informacji wizualnej, co przekłada się na dostępność i ruch pacjentów.

Ważne są także warunki pobytu, w tym zapewnienie intymności, sprawnej sygnalizacja przyzywowej (uznawanej za standard obligatoryjny) oraz odpowiednie warunki w salach chorych, w tym węzły sanitarne i ograniczona liczba łóżek (sale nie większe niż 2-osobowe). Ponadto, istotnym elementem jest infrastruktura krytyczna, czyli regularnie sprawdzane, awaryjne systemy zasilania w energię elektryczną, wodę i gazy medyczne, a także spełnianie wymogów przeciwpożarowych.

Korzyści z posiadania akredytacji przyznawanej przez CMJ obejmują wzrost bezpieczeństwa i skuteczności leczenia, a także wymierne korzyści dla szpitali w postaci dodatkowych środków finansowych z NFZ (do 2% ryczałtu, zależnie od wyniku) oraz poprawę wizerunku. W świetle prezentacji, projektowanie przestrzeni szpitalnej jest postrzegane jako integralna część systemu zarządzania jakością, mająca krytyczne znaczenie dla redukcji ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych w szpitalach i jednostkach zdrowia. Jakość przestrzeni ma bezpośredni wpływ na sposób mitygacji ryzyk i jej waga w systemie akredytacji będzie wzrastać. Będzie też narzędziem motywującym do wdrażania standardów projektowania nad którymi odbywa się w tej chwili praca.

Prezentacja drugiego partnera konferencji – firmy Informer Med – w wykonaniu Pana  Andrzeja Piątkowskiego – kierownika ds. sprzedaży technologii medycznej, była skoncentrowana na pokazaniu doświadczenia firmy, która od ponad 20 lat wspiera projektowanie technologii w placówkach medycznych, oferując kompleksowe usługi od doradztwa po realizację. Firma obsługuje ponad 1000 placówek, w tym 750 szpitali, dostarczając rozwiązania zwiększające komfort pracy personelu i bezpieczeństwo pacjentów. Specjalizuje się w projektowaniu Centralnych Sterylizatorni, uwzględniając przy tym takie wartości, jak ergonomię, efektywność, automatyzację i oszczędność.

Wyzwania jakie zdaniem Informer Med stoją przed branżą obejmują reprocesowanie zaawansowanych narzędzi oraz przezwyciężanie przyzwyczajeń użytkowników. Informer Med w ich przezwyciężaniu stawia na innowacje, optymalizację kosztów i trwałe partnerstwo.

Ostatnia przed przerwą prezentacja Pana prof. Grzymały Kazłowskiego, prezesa firmy Archimed, dotyczyła wykorzystania koncepcji Evidence-Based Design (EBD) jako standardu projektowania Infrastruktury medycznej. EBD  stanowi interdyscyplinarne podejście, które wykracza poza tradycyjną estetykę, traktując każdą decyzję projektową – od doboru materiałów po układ funkcjonalny – jako strategiczną interwencję na rzecz zdrowia, opartą na udowodnionych naukowo dowodach.

Prof. Grzymała Kazłowski w czasie swojej prezentacji podkreślał, że podstawową zasadą EBD jest skupienie na użytkowniku, co oznacza, że projekt musi uwzględniać zarówno doświadczenie pacjenta – gwarantując mu komfort, prywatność, łatwą orientację w przestrzeni oraz niezbędny kontakt z naturą – jak i wspierać personel medyczny w efektywnej i bezpiecznej pracy poprzez ergonomiczne stanowiska oraz skracanie dystansów komunikacyjnych.

Kluczowym celem jest przy tym redukcja stresu środowiskowego, osiągana poprzez eliminację stresorów sensorycznych, takich jak nadmierny hałas, oślepiające światło czy wizualny chaos, a także przez świadome wprowadzanie elementów Biophilic Design. Podejście to prowadzi bezpośrednio do Projektowania Salutogenicznego, które koncentruje się nie na zwalczaniu choroby, lecz na wzmacnianiu wrodzonej zdolności organizmu do zdrowienia.

Projektowanie salutogeniczne dąży do stworzenia środowiska, które buduje w pacjentach poczucie spójności, obejmujące poczucie bezpieczeństwa, kontroli nad sytuacją oraz sensu otoczenia, co jest nieodzowne dla skutecznego wspierania procesów regeneracyjnych.

Po przerwie kawowej firma Gerflor w prezentacji dyrektor marketingu Katarzyny Baranowskiej pokazała nowoczesne rozwiązania podłogowe i ścienne przeznaczone dla infrastruktury medycznej, w szczególności dla szpitali i oddziałów specjalistycznych. Rozwiązania te spełniają wysokie wymagania międzynarodowych standardów dotyczących higieny, akustyki i bezpieczeństwa.

Gerflor podkreśla stosowanie w swoich produktach zasad zrównoważonego rozwoju (niski ślad węglowy, recykling) oraz nowoczesnych technologii, takich jak systemy bezklejowe i szybki montaż, które umożliwiają renowacje bez wyłączania oddziałów, co jest kluczowe w obliczu ograniczonych budżetów i modernizacji istniejących placówek w Polsce. Firma oferuje wykładziny winylowe i linoleum, w tym podłogi akustyczne (Taralay), antypoślizgowe (Tarasafe) oraz przewodzące/rozpraszające ładunki. Innowacyjne zabezpieczenia powierzchni, takie jak NEOCARE i EVERCARE™, zapewniają łatwość sprzątania, brak konieczności woskowania i ograniczają rozwój bakterii i koronawirusa ludzkiego (o 99% po 2 godzinach). Produkty te są stosowane m.in. na oddziałach operacyjnych, intensywnej terapii i w clean roomach.

Po prezentacji Gerflor przyszedł czas na dyskusję panelową  w której wzięli udział Remigiusz Cichocki – dyrektor handlowy Formed, Marcin Kalinowski z Centrum Monitorowania Jakości Ochrony Zdrowia,  Andrzej Piątkowski z firmy Informer Med, dr inż arch. Piotr Springer z Politechniki Poznańskiej oraz arch. Barbara Starczewska, właścicielka pracowni Bes-Archmed. Dyskusję poprowadził Krzysztof Sołoducha – wydawca Grupy Sztuka Architektury.

Dyskusję rozpoczęła się od pytania do Pana dr Springera o tezę, którą reprezentuje i która leży u podstaw jego planu zbudowania w Polsce systemu standardów projektowania dla branży medycznej. Pan Springer podkreślił, że skomplikowany system regulacji prawnych składający się z ponad 90 aktów prawnych faworyzuje niektórych projektantów i zmniejsza konkurencję na rynku, co ma także wpływ na jakość rozwiązań przestrzennych w medycynie. Jednym z celów proponowanego przez niego systemu standardów projektowych ma za zadanie udemokratycznić ten rynek, co powinno się także przełożyć na wzrost jakości rozwiązań projektowych?

Zdaniem Marcina Kalinowskiego z CMJ zdobycie akredytacji oznacza także wyższy ryczałt dla placówek, które przejdą ten test. Odpowiednia waga rozwiązań przestrzennych w systemie oceny powinna być zachętą do stosowania standardów i polepszania jakości przestrzeni terapeutycznej.

Z kolei arch. Barbara Starczewska podkreśliła, że w przypadku adaptacji istniejących obiektów, które są szczególnie skomplikowane pod względem prawnym i technicznym, standardy powinny być dosyć swobodne, ponieważ zbyt sztywny system może spowodować, że pojawią się nieprzekraczalne bariery w kształtowaniu wysokiej jakości przestrzeni terapeutycznej opartej o istniejące budynki poddawane modernizacji.

Dyrektor Remigiusz Cichocki z firmy Formed zwrócił uwagę, że jako dostawca funkcjonuje w skomplikowanym systemie zamówień publicznych, który stwarza  bariery w promowaniu rozwiązań projakościowych. W systemie proponowanym przez Pana dr Springera, powinny znaleźć się więc rozwiązania, które będą zapobiegały nadmiernej optymalizacji projektów, ażeby współpraca dostawca - zamawiający była bardziej propancjencka i projakościowa.

Zgodził się z tym Pan Andrzej Piątkowski z firmy Informer Med. Podkreślił także rolę programu funkcjonalno-użytkowego, którego przygotowanie powinno być  bardziej staranne oraz powinno się dbać, ażeby nie trafiał do rąk przypadkowych osób.

Prezentacja Pana Macieja Jaworskiego z firmy HEWI wprowadziła zgromadzonych architektów w filozofię Universal Design (Projektowania Uniwersalnego) w kontekście infrastruktury medycznej, działając pod hasłem "Design. Comfort. Care.

Dostępność dla wszystkich, komfort pacjenta i personelu". Podkreśla ona konieczność tworzenia realizacji o charakterze prospołecznym i troskliwym, które odpowiadają na zmiany demograficzne oraz wyzwania związane z wiekiem, w tym ograniczenia fizyczne, wzroku, słuchu i zdolności poznawczych, a także problemy neuroróżnorodności i wykluczenia estetycznego.

Universal Design opiera się na siedmiu kluczowych zasadach, w tym na sprawiedliwych rozwiązaniach dla każdego, elastyczności użytkowania i prostej, intuicyjnej obsłudze. HEWI oferuje rozwiązania, które eliminują bariery i stygmatyzację, minimalizując jednocześnie wysiłek fizyczny i zapewniając wysoką tolerancję ma błędy. Przykłady produktowe obejmują rozwiązania do łazienek bez barier, klasyczną klamkę 111 (ikona designu z 1969 roku) oraz innowacyjne produkty, takie jak magnetyczny uchwyt na słuchawkę prysznicową z bezstopniową regulacją. Rozwiązania te są zgodne z normą DIN 18040 dotyczącą projektowania bez barier, gwarantując wysoką jakość  i bezpieczeństwo. W prezentacji szczególną uwagę zwrócono na nowe wykończenia PVD – oferujące nowe standardy estetyczne oraz jakościowe oraz na kolekcję Barbie promującą różnorodność, tolerancję i nieskończone możliwości.

Kolejne trzy prezentacje poświęcone były najnowszym rozwiązaniom technicznym wspierającym proces leczenia oraz pracę projektantów wyspecjalizowanych w branży medycznej.

Prezentacja firmy Dräger, którą przeprowadził Pan Marcel Gajosz - specjalista ds. projektów Infrastruktury Medycznej koncentrowała się na koncepcji Efektywnych Stanowisk Terapeutycznych, stanowiących przyszłość infrastruktury medycznej.

Filary tej koncepcji, istotne dla architektów i projektantów, to: Personalizacja (modułowa budowa i optymalne wykorzystanie przestrzeni) , Ergonomia (intuicyjna obsługa i redukcja błędów personelu), Profilaktyka Zakażeń (IPC – gładkie powierzchnie ułatwiające czyszczenie i systemy ukrywania przewodów) oraz Środowisko Terapeutyczne (nowoczesna estetyka i opcje oświetlenia wspierające rytm dobowy i redukujące stres pacjentów). Dräger oferuje wsparcie dla architektów w planowaniu, analizie przepływu pracy, wizualizacjach 3D i narzędziach VR, wykorzystując ponad 50 lat doświadczenia.

Prezentacja firmy Arjo przedstawiona przez Konrada Pianko pt. "Kolizja interpretacji" była skupia na optymalizacji projektów instalacji sufitowych systemów transportu pacjentów Maxi Sky. Kluczowy problem na którym skupiona była prezentacja to rozbieżność między założeniami projektowymi a realiami budowy, na przykład modernizacji wybranego obiektu. Błędna weryfikacja konstrukcji stropu (beton komorowy zamiast belek stalowych) wymusiła w nim zmianę rozwiązania z prostych szyn na kosztowny system XY. Konsekwencją tego błędu był wzrost kosztów instalacji o 80 tys. zł, wydłużenie uzgodnień o 4 tygodnie i zmiana układu pomieszczeń. Arjo podkreśla, że dokładna weryfikacja konstrukcji na etapie projektowania jest kluczowa dla uniknięcia kosztownych kolizji i opóźnień w inwestycjach medycznych. Dysponuje do tego przy tym szeregiem użytecznych narzędzi dzięki którym można takich kolizji unikać.

Z kolei prezentacja Igora Pindyckiego z firmy Medicom pokazała ofertę firmy w zakresie nowoczesnych rozwiązań dla bloków operacyjnych, łączących zaawansowaną technologię z funkcjonalnym designem. W ofercie firmy znajdują się m.in. lampy operacyjne marLED® X i E9i, stoły DIAMOND, kolumny sufitowe oraz systemy zarządzania obrazem i danymi medycznymi. Urządzenia wyróżniają się ergonomią, precyzją, aseptyką i integracją z infrastrukturą szpitalną. Dzięki modułowości i intuicyjnej obsłudze, rozwiązania integrowane przez Medicom wspierają projektowanie przestrzeni medycznych zgodnych z najwyższymi standardami architektonicznymi i klinicznymi.

Sesję Soma konferencji zakończyła prezentacja dr hab. n med. Barbary Piekarskiej reprezentującej Polskie Towarzystwo Alerogologiczne, która rzuciła światło na związek między rozwojem urbanizacji a wzrostem poziomu chorób alergicznych. Główne czynniki powodujące alergie to "miejska wyspa ciepła", która nasila pylenie , oraz gęsta zabudowa, potęgująca stężenie zanieczyszczeń i pyłów. Także nieodpowiedni dobór roślinności w przypadku nasadzeń (np. brzoza) podnosi poziom alergenów. Architekci powinni minimalizować skutki UHI poprzez zwiększanie terenów zielonych, stosowanie jasnych materiałów , wybierać gatunki przyjazne alergikom, eliminować wilgoć (np. wykorzystywać ogrzewanie podłogowe we wnętrzach) oraz stosować nowoczesne systemy wentylacji z filtrami.

W dniu 27 listopada 2025 zaplanowaliśmy wersję online tegorocznej  konferencji z wybranymi referatami z wydarzenia in person oraz dodatkowymi wystąpieniami. Już wkrótce pojawi się formularz rejestracyjny.

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera