Trzecia edycja konferencji „Medycyna w architekturze” za nami. Zobacz naszą relację z sesji "Psyche"

23 października 2025 roku odbyła się 3 edycja konferencji „Medycyna w architekturze” organizowanej przez Grupę Sztuka Architektury. W tym roku tematem przewodnim imprezy były standardy projektowania architektury medycznej, a obrady podzielone były na dwie sesje – „Soma” i „Psyche”. Poniżej znajdziesz relację z sesji „Psyche”

Sesja Psyche rozpoczęła się od prezentacji badań autorstwa dr hab. inż. arch. Natalii Przesmyckiej i mgr inż. arch. Natalii Jakubiak z Politechniki Lubelskiej, które podjęły temat zasobu architektonicznego polskich szpitali psychiatrycznych w kontekście europejskich tendencji rewitalizacyjnych.

Autorki wskazały na wielowymiarowe wyzwania psychiatrii w Polsce – systemowe, społeczne i przestrzenne – podkreślając m.in. nierównomierne rozmieszczenie placówek, ich ograniczoną dostępność oraz historyczny charakter infrastruktury. Wiele obiektów powstało w XIX i na początku XX wieku, często jako adaptacje klasztorów, rezydencji czy koszar, z których blisko połowa objęta jest ochroną konserwatorską. Stan techniczny wielu budynków wymaga modernizacji, a ich lokalizacja – często w dużych miastach – ogranicza dostępność dla mieszkańców z mniejszych miejscowości.

Na tle europejskich przykładów – m.in. z Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch czy Finlandii – pokazano, jak dawne szpitale psychiatryczne mogą zyskać nowe funkcje: mieszkaniowe, edukacyjne, kulturowe, hotelowe czy społeczne. Rewitalizacje te nie tylko przywracają wartość przestrzeni, ale także integrują je z lokalną tkanką społeczną i urbanistyczną. W Polsce brakuje jednak kompleksowej strategii transformacji tych obiektów, mimo ich urbanistycznego potencjału, atrakcyjnych lokalizacji i dostępu do zieleni.

Dotychczasowe przekształcenia są nieliczne i rozproszone, często wynikające z inicjatyw lokalnych, a nie z polityki publicznej.

Na koniec prezentacji pojawił się postulat nowego modelu opieki psychiatrycznej, który łączyłby działania architektoniczne, urbanistyczne i społeczne. Dziedzictwo architektoniczne może stać się impulsem do rozwoju lokalnego i zmiany myślenia o psychiatrii – nie jako obszarze marginalnym, lecz jako istotnym filarze zdrowego społeczeństwa.

Kolejna prezentacja autorstwa Arkadiusza Potoczniaka z Assa Abloy Opening Solutions przedstawia innowacyjne podejście do zarządzania dostępem w placówkach służby zdrowia, gdzie kluczowe są bezpieczeństwo, elastyczność i kontrola. System opiera się na cyfrowym ekosystemie, który integruje zamki, klucze i urządzenia programujące, umożliwiając zdalne zarządzanie dostępem z poziomu aplikacji mobilnej CLIQ Connect oraz platformy CLIQ Web Manager. Dzięki temu możliwe jest dynamiczne nadawanie uprawnień, aktualizacja czasu dostępu, eliminacja problemu zagubionych kluczy oraz pełna kontrola historii zdarzeń.

W kontekście architektury szpitalnej, rozwiązanie pozwala na precyzyjne definiowanie stref dostępu – od przestrzeni ogólnodostępnych po obszary wysokiego ryzyka, takie jak laboratoria, apteki, sale operacyjne czy strefy biohazard. System wspiera efektywność operacyjną, umożliwiając szybkie wdrożenie i prostą obsługę, nawet w rozproszonej infrastrukturze. Dzięki odporności na warunki atmosferyczne, produkty CLIQ® sprawdzają się również w obiektach przemysłowych, edukacyjnych i krytycznych.

Dla architektów i projektantów przestrzeni medycznych, PROTEC2 CLIQ® stanowi przykład inteligentnego połączenia technologii z funkcjonalnym projektowaniem, umożliwiając tworzenie bezpiecznych, elastycznych i nowoczesnych środowisk pracy. To rozwiązanie, które redefiniuje standardy zarządzania dostępem w obiektach o wysokich wymaganiach operacyjnych.

Z kolei prezentacja Pana Marcina Małkowskiego - prezesa Zarządu Małkowski-Martech S.A. oraz dyrektora zarządzającego ASSA ABLOY Mercor Doors Sp. z o.o. ukazała kluczowe znaczenie biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych w projektowaniu nowoczesnych obiektów medycznych. W środowisku szpitalnym, gdzie nie ma miejsca na błędy, elementy takie jak bramy kurtynowe, drzwi stalowe i ścianki profilowe stają się strażnikami bezpieczeństwa – dyskretnie zintegrowane z architekturą, aktywują się natychmiast w sytuacji zagrożenia, chroniąc życie pacjentów i personelu oraz umożliwiając bezpieczną ewakuację.

W prezentacji podkreślono znaczenie projektowania jako fundamentu niezawodności. Produkty takie jak drzwi ALPE, ALPE PLUS czy ALPE Active oferują nie tylko odporność ogniową, ale także właściwości antywłamaniowe, dźwiękoszczelność, higieniczność i estetykę. Dzięki powłoce antybakteryjnej i bezdotykowym okuciom wspierają kontrolę zakażeń, co jest kluczowe w placówkach medycznych. Bramy Marc-Ok i Marc-K, stosowane m.in. w szpitalach w Toruniu, Warszawie czy Wrocławiu, wydzielają strefy ewakuacyjne, blokują przepływ dymu i są dostępne w dowolnych wymiarach.

Zastosowanie ścianek stalowych i aluminiowych wspiera podział przestrzeni, tłumienie hałasu i organizację stref pożarowych. Systemy automatyczne, bezdotykowe oraz rozwiązania projektowe bez barier zapewniają komfort użytkowania i zgodność z aktualnymi normami. Narzędzia takie jak Opening Studio umożliwiają pełne zarządzanie przejściami – od projektu, przez realizację, po eksploatację.

Prezentacja zachęcała architektów do współtworzenia wizji bezpieczeństwa, podkreślając rolę technicznego doradztwa, certyfikacji i integracji rozwiązań w cyklu życia budynku. To kompleksowe podejście, w którym technologia, estetyka i odpowiedzialność projektowa łączą się w służbie ochrony życia.

Kolejnym elementem programu była dyskusja panelowa pt. Między realiami a potrzebami. Infrastruktura szpitali psychiatrycznych a potrzeby pacjentów i personelu medycznego.

Wzięli w niej udział: dr Anna Bazydło - lekarka w trakcie specjalizacji z psychiatrii dorosłych, absolwentka Wydziału Lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, dr inż. arch. Jakub Bil - architekt, pełnomocnik ds. współpracy i rozwoju w Szpitalu Psychiatrycznym im. Św. Antoniego Wielkiego we Fromborku, Klaudia Kasprzak - specjalista ds. projektowania i rozwoju produktów firmy Formed, Arkadiusz Potoczniak - country manager marki premium Abloy w Assa Abloy Polska, prof. Natalia Przesmycka - Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego, Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki Lubelskiej, , dr inż. arch. Rafał Strojny - Politechnika Lubelska, oraz. Dyskusję poprowadziła red. Ewa Pągowska  - dziennikarka medyczna, wyspecjalizowana w dziedzinie psychologii i psychitarii.

Dr Bazydło w trakcie dyskusji szeroko nakreśliła niewesołą sytuację pacjentów korzystających z obecnej infrastruktury szpitali psychiatrycznych oraz perspektywę personelu medycznego, który w tych warunkach nie ma komfortu pracy oraz bezpieczeństwa. Pan Rafał Strojny pokazał w trakcie dyskusji modele projektowania szpitali z uwzględnieniem zaangażowania końcowych użytkowników, oraz rolę sztuki w aranżacji szpitala psychiatrycznego i dostosowania globalnych trendów do lokalnych potrzeb polskiego systemu ochrony zdrowia.  Pan Jakub Bil nakreślił krajobraz prawny wytycznych WHO dotyczących psychiatrii i tego w jaki sposób one powinny wpływać na infrastrukturę i w jaki sposób wpływają na nią w tej chwili. Pan Arkadiusz Potoczniak z Assa Abloy Opening Solutions wskazał jaki wpływ na pacjentów mają odpowiednie rodzaje zabezpieczeń i kontroli dostępu w placówkach psychiatrycznych. Pokazał badania/statystyki dotyczące różnych niebezpiecznych sytuacji, jakie mają miejsce w szpitalach i jakie na to mogę być rozwiązania. Ważna jest nie tylko kwestia bezpieczeństwa czy efektywności ale także tego, że niektóre rozwiązania mogą się kojarzyć z opresją. 

Pani prof. Natalia Przesmycka zaprezentowała konkretne rozwiązania z dziedziny EBD – pokazała w jaki sposób dane rozwiązania w świetle najnowszych badań wpływają na dobrostan i proces zdrowienia pacjentów – oraz o to, co jest ostatnio w centrum zainteresowania jeśli chodzi o projektowanie dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Pani Profesor wskazała, że obecnie w centrum uwagi jest projektowanie dla osób z PTSD, szczególnie dotkniętych traumą wojenną.

Pani Klaudia Kasprzak z firmy Formed opisała, jak wygląda perspektywa dostawcy wyposażenia szpitali na  podstawie wyników badań przeprowadzonych na zlecenie firmy.

Prezentacja dr inż. arch. Rafała Strojnego z Politechniki Lubelskiej  poświęcona projektowi Springfield University Hospital w Londynie ukazała nowoczesne podejście do projektowania szpitali psychiatrycznych, oparte na badaniach i dowodach naukowych. Obiekt, zaprojektowany przez C.F. Møller Architects, powstał w latach 2019–2023 na terenie historycznego kompleksu z 1840 roku. Szpital o powierzchni 34 300 m² mieści 133 łóżka i stanowi przykład placówki, która łączy funkcjonalność, bezpieczeństwo i środowisko terapeutyczne.

Proces projektowy opierał się na ścisłej współpracy z lekarzami, pacjentami, stowarzyszeniami oraz planistami – przeprowadzono ponad 600 spotkań i warsztatów. Uwzględniono analizę 20 000 incydentów z oddziałów psychiatrycznych, co pozwoliło na strategiczne projektowanie przestrzeni ograniczających agresję i wspierających rekonwalescencję. Szpital oferuje środowisko nieinstytucjonalne: dostęp do światła dziennego, naturalnej wentylacji, ogrodów, przestrzeni indywidualnych i wspólnych.

Integralną częścią projektu są ogrody terapeutyczne – activity, wild, quiet i therapy garden – które wspierają zdrowie psychiczne, aktywność fizyczną i kontakt z naturą. Zmniejszona skala budynku sprzyja integracji ze społecznością lokalną, a różnorodność przestrzeni umożliwia pacjentom stopniowe przechodzenie od prywatności do życia społecznego. Wnętrza wykonano z ciepłych, solidnych materiałów, a sztuka i kolorystyka tworzą przyjazne, stymulujące otoczenie.

Szpital zapewnia opiekę bez nadmiernej kontroli, oferując dyskretną obecność personelu i komfortowe warunki pracy. Springfield University Hospital to nie tylko miejsce leczenia, ale także aktywny generator jakości przestrzeni miejskiej, integrujący funkcje społeczne, mieszkaniowe i edukacyjne. Projekt stanowi wzór dla przyszłych inwestycji w architekturze psychiatrycznej, gdzie przestrzeń wspiera proces zdrowienia.

Prezentacja Geze Polska, zaprezentowana przez Aleksandrę Serwę, ukazuje kompleksowe rozwiązania automatyki drzwiowej i systemów bezpieczeństwa dedykowanych obiektom służby zdrowia. Firma, z ponad 160-letnim doświadczeniem, oferuje szeroką gamę produktów – od drzwi rozwieranych i przesuwnych, przez systemy oddymiania i napowietrzania, po integrację z automatyką budynkową BMS. W placówkach medycznych kluczowe są trzy aspekty: bezpieczeństwo, higiena i funkcjonalność. Geze odpowiada na te potrzeby poprzez bezdotykowe systemy otwierania, napędy drzwiowe z cichą pracą i łatwą dezynfekcją, a także samozamykacze z funkcjami antywiatrowymi, opóźnienia zamykania czy blokady położenia otwartego.

Rozwiązania GEZE spełniają wymagania norm PN-EN 16005, zapewniając ochronę przed uderzeniem, przycięciem czy zgnieceniem. Systemy czujników ruchu i zabezpieczeń bocznych zwiększają komfort użytkowania i bezpieczeństwo. Szczególną uwagę poświęcono drzwiom hybrydowym – łączącym funkcje przeciwpożarowe, ewakuacyjne, napowietrzające i automatyczne – oraz systemom blokad krzyżowych stosowanym w laboratoriach i śluzach aseptycznych.

Kolejna prezentacja przygotowana przez dr Jakuba Bila poruszała temat przestrzennych wyzwań psychiatrii sądowej, ukazując jej funkcjonowanie na styku medycyny, prawa i bezpieczeństwa publicznego. Leczenie w psychiatrii sądowej nie jest karą, lecz środkiem zabezpieczającym, mającym na celu ochronę społeczeństwa i poprawę stanu psychicznego pacjenta. Oddziały psychiatrii sądowej to środowiska kontrolowanej wolności, w których architektura powinna wspierać proces terapeutyczny – od zapewnienia bezpieczeństwa, przez refleksję, aż po zmianę. Każdy element przestrzeni wpływa na emocje, zachowania i relacje, dlatego tak ważne jest projektowanie z uwzględnieniem czytelności środowiska, relacyjności i bezpieczeństwa terapeutycznego.

Obecna infrastruktura jest często przestarzała, obronna zamiast terapeutycznej, pozbawiona stref przejściowych i odpowiednich pomieszczeń do terapii. Mikroklimat, akustyka i oświetlenie pozostawiają wiele do życzenia, a zaplecze dla personelu jest zaniedbane. W Polsce brakuje standardów projektowych, a wiele placówek to adaptacje przypadkowych budynków, powstałe bez koordynacji między resortami. Architektura jest reaktywna, nie proaktywna, co utrudnia realizację celów terapeutycznych.

Dr Bil zaproponował model integracyjny dla oddziałów o podwyższonym zabezpieczeniu, oparty na trzech filarach: bezpieczeństwie pasywnym (architektura i widoczność), aktywnym (technologia i systemy) oraz terapeutycznym (klimat emocjonalny). Wskazał także kierunki rozwoju: edukację, legislację i interdyscyplinarność. Przestrzeń psychiatrii sądowej powinna nie tylko chronić, ale też otwierać pacjenta na zmianę – to wyzwanie, które wymaga świadomego projektowania.

Prezentacja Helvar Polska, przedstawiona przez Przemysława Skorupę – dyrektora zarządzającego w Polsce, koncentruje się na roli inteligentnego sterowania oświetleniem w sektorze medycznym. Firma, obecna w ponad 75 krajach, zrealizowała ponad 300 tys. projektów, oferując rozwiązania wspierające komfort, bezpieczeństwo i efektywność energetyczną w placówkach zdrowia. W obliczu starzejącego się społeczeństwa, rosnących kosztów energii i wymogów adaptacyjnych (w tym post-COVID), systemy Helvar odpowiadają na potrzeby nowoczesnych szpitali, przychodni i klinik.

Rozwiązania Helvar obejmują m.in. panele sterujące ILLUSTRIS Healthcare, umożliwiające pacjentom samodzielne regulowanie światła, z możliwością dezynfekcji i pełnej personalizacji. System Light over Time™ pozwala dostosować natężenie i barwę światła do rytmu dobowego, wspierając koncentrację, relaks i dobrostan pacjentów. Przykłady wdrożeń w Nova Hospital (Finlandia), New Children’s Hospital (Helsinki) czy St Andrew’s Dementia Hospital (Szkocja) pokazują, jak światło może wspierać terapię, komfort i orientację przestrzenną.

W AVL & Dijklander Hospital (Holandia) zastosowano czujniki ruchu, światła i jakości powietrza, zintegrowane z automatyką budynkową BMS, co pozwoliło na redukcję emisji CO₂, poprawę jakości powietrza i optymalizację zużycia energii. System Helvar Insights umożliwia monitorowanie wykorzystania przestrzeni, wspierając zarządzanie obiektem w sposób zrównoważony i zorientowany na użytkownika.

Helvar oferuje architektom i projektantom wsparcie na każdym etapie inwestycji – od koncepcji po wdrożenie – zapewniając narzędzia CAD/BIM oraz indywidualne doradztwo. To przykład, jak technologia oświetleniowa może realnie wpływać na jakość przestrzeni medycznej, łącząc estetykę, funkcjonalność i troskę o człowieka.

Sesję „Psyche” zakończyła dyskusja panelowa w której uczestniczyli  dr inż. arch. Jakub Bil - pełnomocnik ds. współpracy i rozwoju w Szpitalu Psychiatrycznym im. Św. Antoniego Wielkiego we Fromborku, dr hab. Michał Grzymała-Kazłowski - prof. ​Akademii Techniczno-Arystycznej w Warszawie, Prezes Archimed Sp. z o.o., dr Robert Madejek - lekarz psychiatra, Warszawski Uniwersytet Medyczny. Dyskusję poprowadził Krzysztof Sołoducha, wydawca Grupy Sztuka Architektury.pl

Dyskusja dotyczyła problemu wykorzystania nowych technologii we współczesnej psychiatrii sądowej. Dr Madejek wskazał na ograniczenia prawne stosowania tych technologii ze względu na poszanowanie godności pacjenta i zalecił ostrożność w tym względzie. Z kolei dr Bil wskazał na zalecenia WHO w tym zakresie oraz na dużą ilość systemów, które są w tym momencie proponowane do sprawowania kontroli nad pacjentami w sposób zdalny. Obejmują one różne parametry życiowe, które muszą być archiwizowane oraz bardzo pieczołowicie nadzorowane, co powoduje duże ryzyka prawne dla jednostek leczenia zdrowia psychicznego. Z kolei prof.  Michał Grzymała-Kazłowski wskazała na swoje doświadczenia w zakresie wykorzystania dostępnych danych przy budowie ośrodków geriatrycznych. Podobny system możnaby jego zdaniem zastosować w jednostkach zdrowia psychicznego. Końcowa część dyskusji dotyczyła udomowienia szpitali oraz możliwości nadzoru nad pacjentami np. w mieszkaniach terapeutycznych, co mogłoby się przyczynić do zmniejszenia ilości pobytów długotrwałych w szpitalach oraz do większego „udomowienia” pobytów w takich jednostkach.

W dniu 27 listopada 2025 zaplanowaliśmy wersję online tegorocznej  konferencji z wybranymi referatami z wydarzenia in person oraz dodatkowymi wystąpieniami. Już wkrótce pojawi się formularz rejestracyjny na wydarzenie cyfrowe.    

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera