Kontrowersje, zarzuty i „ikoniczność”

Wybór zwycięskiej koncepcji Nowej Biblioteki w Rzeszowie wywołał falę kontrowersji, które sięgnęły daleko poza samą architekturę. Czterech sędziów złożyło zdanie odrębne, stawiając poważne zarzuty merytoryczne wobec zwycięskiej pracy (nr 23) oraz kwestionując przejrzystość i prawidłowość całej procedury konkursowej. W centrum krytyki znalazła się rola Prezydenta Miasta Rzeszowa, Konrada Fijołka, którego działania - zdaniem autorów „votum separatum” - mogły wpłynąć na decyzję Sądu Konkursowego.

Niemożliwe do naprawienia

Praca numer 57 (numer organizatora 23) – autorstwa Schick Architekci oraz Kengo Kuma and Associates, która ostatecznie otrzymała pierwszą nagrodę sześcioma głosami na jedenaście, stała się przedmiotem ostrej krytyki ze strony sędziów SARP: Piotra Świerzewskiego, Cezarego Szpytmy, Jakuba Krzysztofika i Wojciecha Fałata. Sędziowie ci konsekwentnie głosowali na pracę nr 03 – autorstwa biura WXCA.

Główne zastrzeżenia merytoryczne i techniczne koncentrują się wokół kilku kluczowych obszarów:

- brak dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Autorzy zdania odrębnego twierdzą, że zwycięski projekt nie spełnia minimalnych wymogów dostępności i bez daleko idących zmian nie może zostać zrealizowany zgodnie z prawem. Rozwiązania przestrzenne w pracy 23 nie zapewniają możliwości korzystania z budynku przez osoby niepełnosprawne, a nie wszystkie przestrzenie są dostępne za pomocą ramp i wind. Układ przestrzenny części bibliotecznej, składający się z 50 półpoziomów połączonych schodami i rampami, został określony jako „opresyjny” i stwarzający niebezpieczeństwo dla osób starszych oraz osób z dysfunkcją ruchu i wzroku.

- wady konstrukcyjne i nierealność. Wątpliwości wzbudził układ konstrukcyjny, który zdaniem sędziów nie tworzy spójnego, statycznie działającego systemu. Elementy nadziemia, zwłaszcza część biblioteczna, nie mają ciągłości z konstrukcją podziemną, co oznacza brak realnych dróg przenoszenia obciążeń. Zastrzeżenia dotyczą również sali wielofunkcyjnej, której konstrukcja została określona jako zbyt filgranowa, co powoduje, że ścieżka przenoszenia obciążeń jest fragmentaryczna i nieciągła. Cały system oceniono jako nierealizowalny w proponowanej formie i nieuzasadniony ekonomicznie.

- ukryta manipulacja i konstrukcja drewniana. Zarzucono, że na wizualizacjach celowo nie pokazano koniecznych obustronnych, dwuporęczowych balustrad, które miałyby bardzo niekorzystny wpływ na odbiór wnętrza. Ponadto praca 23 utrzymała drewnianą konstrukcję stropów w technologii CLT, wbrew zaleceniom dla II etapu. Sędziowie wskazali na niemożność zabezpieczenia przeciwogniowego smukłych, stalowych słupów podtrzymujących stropy.

Sędziowie podsumowali, że nie istnieje możliwość doprowadzenia koncepcji do zgodności z wytycznymi obligatoryjnymi.

Wpływ biegłych i proceduralne „nieprawidłowości”

Drugim filarem krytyki zbuntowanych sędziów jest kwestia proceduralna, którą autorzy „votum separatum” określili jako „nietransparentną”. Główne zarzuty dotyczą powołania i roli biegłych, zwłaszcza Prezydenta Miasta Rzeszowa, Konrada Fijołka.

Prezydent Rzeszowa, jako kierownik zamawiającego, powołał, zdaniem jurorów, samego siebie na biegłego z zakresu socjologii miasta. Mimo, iż biegli nie mieli prawa głosu, 17 listopada Prezydent wygłosił obszerną, nieproszoną opinię, prezentując się jako „socjolog miasta” i „prezydent-zamawiający”. Jego wypowiedzi miały wykraczać poza ramy ekspertyzy, obejmując postulaty dotyczące „ikoniczności” i „efektu Szczecina”, wartościowanie prac oraz przedstawianie własnych rankingów. Jako najbardziej ikoniczne wskazał w kolejności prace 23, 03, 20, 18, 22, 05, a jako najbardziej „zapraszające, włączające” (aspekty społeczne) - 18, 23, 22, 20, 05, 03.

Wpływ na sąd konkursowy

Zdaniem autorów votum separatum, te działania oraz obecność innych przedstawicieli urzędów wywoływały presję na członków sądu konkursowego. W opracowaniu cytowani są inni sędziowie, co ma potwierdzać ten wpływ.

Naruszenie tajemnicy postępowania

Autorzy zdania odrębnego zarzucili prezydentowi naruszenie tajemnicy postępowania, ponieważ miał on pokazać materiały jednej z prac osobie trzeciej, by uzyskać jej opinię, a następnie przekazał tę opinię podczas posiedzenia. Zasada anonimowości i poufności materiałów konkursowych jest zaś fundamentem procedur architektonicznych.

Pomimo wniosku o prowadzenie głosowań w trybie tajnym, sędziowie odrzucili go i podjęto decyzję o jawnym głosowaniu, co w kontekście opisanych wydarzeń mogło dodatkowo ograniczyć swobodę ocen. Architekci Piotr Świerzewski, Cezary Szpytma, Jakub Krzysztofik i Wojciech Fałat wyrazili przekonanie, że wybór pracy nr 23 został obarczony nieprawidłowościami proceduralno-formalnymi, a sama procedura była nietransparentna.

Komentarz Urzędu Miasta i Prezydenta Fijołka

Po opublikowaniu informacji na temat zarzutów zawartych w zdaniu odrębnym (votum separatum) przez sędziów SARP, głos w sprawie zabrał Rzeszowski magistrat. Urząd Miasta Rzeszowa, w odpowiedzi na liczne zarzuty proceduralne i merytoryczne, wydał oświadczenie oraz przedstawił stanowisko Prezydenta Konrada Fijołka. Władze miasta stanowczo bronią zwycięskiej pracy (nr 23) i podkreślają, że jej założenia są realizowalne. Rzeszowski magistrat twierdzi także, że wszelkie wątpliwości i nieścisłości, w tym te dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz rozwiązań konstrukcyjnych, zostaną wyeliminowane na etapie realizacji. Urząd Miasta wskazał, że w Regulaminie konkursu zastrzeżono możliwość wprowadzenia zmian w projekcie.

Prezydent Konrad Fijołek odrzucił zarzuty o naruszenie procedur i wywieranie presji na sąd konkursowy. Tłumaczył, że jego działania (wystąpienie, rankingi prac) miały charakter wyłącznie konsultacyjny, zgodnie z jego rolą biegłego-eksperta w dziedzinie socjologii miasta. Władze miasta podkreślały, że opinia Prezydenta Fijołka była uzasadniona, ponieważ to on, jako kierownik zamawiającego, jest ostatecznie odpowiedzialny za inwestycję i jej finansowanie.

Do sprawy odniósł się także Marszałek Województwa Podkarpackiego, Władysław Ortyl, który był nieobecny drugiego dnia obrad. Marszałek poparł Prezydenta Rzeszowa, stwierdzając, że w przypadku takiego projekty „konieczne jest podjęcie ryzyka” i że „rola prezydenta była naturalna”. Mimo votum separatum, Prezydent Miasta Rzeszowa nie zamierza unieważniać wyników konkursu. Zwycięski projekt będzie rozwijany, a miasto zapowiada podjęcie dalszych kroków w celu realizacji inwestycji.

Źródło: Gazeta Wyborcza Rzeszów, rzeszow-news.pl, nowiny24.pl, tvp.info, rzeszow-news.pl.,materiały pokonkursowe https://rzeszow.sarp.org.pl/index.php/2025/11/25/biblioteka-nowa-w-rzeszowie-wyniki-konkursu-sarp-nr-1059/ oraz wikipedia.org. 

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera