Frank Gehry nie żyje

W wieku 96 lat zmarł najbardziej znany architekt końca XX i początku XXI wieku, postać, której nazwisko było synonimem ważnych zmian w światowej architekturze i autor najbardziej rozpoznawalnych budowli na naszej planecie.

Frank Gehry urodził się 28 lutego 1929 w Toronto jako Frank Owen Goldberg. Zmienił nazwisko zaraz po tym, jak w 1947 roku przeniósł się z rodziną do USA. To tam rozpoczął studia architektoniczne na Uniwersytecie Południowej Kalifornii, później studiował także urbanistykę na Harvardzie. Żeby zarobić na studia pracował jako kierowca dostawczej ciężarówki. Pierwsze projekty, jakie stworzył po studiach, pod koniec lat 50., były to meble. Później przeprowadził się do Los Angeles i zaczął pracę w pracowni Victor Gruen Associates. W 1962 roku założył w Los Angeles własną pracownię.

Aż do lat 80. Gehry nie był szeroko znany – projektował obiekty komercyjne czy rezydencje w Kalifornii. W 1978 rku zaprojektował dom dla swojej rodziny – to jedna z jego pierwszych realizacji, w której da się dostrzec zapowiedź jego przyszłego stylu. Inspirujące dla jego twórczości okazały się zmiany, jakie powoli zaczęły zachodzić w architekturze w drugiej połowie XX wieku. Pojawienie się idei postmodernistycznych, przełamanie modernistycznego ładu i geometrii, nowe możliwości techniczne – wszystko to okazało się w przypadku amerykańskiego architekta paść na podatny grunt. Projektant doskonale odnalazł się w świecie architektury, w której forma stała się ważniejsza niż funkcja. Szybko też jego pomysły zostały docenione – już w 1989 roku został laureatem Nagrody Pritzkera .

W 1989 roku na terenie Vitra Design Museum w Weil am Rhein, imponującego „muzeum” nowoczesnej architektury na wolnym powietrzu, powstał pawilon projektu Gehry’ego, który można uznać za jeden z pierwszych przykładów jego dojrzałego stylu, bardzo indywidualnej odmiany dekonstruktywizmu. Polegała ona na niezwykle fantazyjnym traktowaniu płaszczyzn, które w projektach architekta falują i wyginają się. W Weil am Rhein Gehry zaprojektował rozfalowany pawilon używając tradycyjnych metod wykończenia budynku, niedługo później do jego wachlarza form dołączyło jeszcze mieszanie materiałów, faktur, kolorów.

Przełomowym tak dla architekta, jaki światowej architektury, był rok 1997, kiedy to oddano do użytku zaprojektowane przez Gehry’ego Muzeum Guggenheima w hiszpańskim Bilbao. Poprzemysłowe miasto zyskało spektakularny gmach, który szybko stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych konstrukcji na świecie. Przyczyniło się to wzrostu zainteresowania miastem, a co za tym idzie – jego turystycznej atrakcyjności. To wtedy narodził się mit „efektu Bilbao”, mówiące, że jakoby jeden widowiskowy budynek może odwrócić los miasta i z zapomnianego, zaniedbanego uczynić znane i odwiedzane przez miliony turystów (to mit, bo w Bilbao w tym samym czasie dokonano jeszcze wielu innych zmian, które wspólnie pozwoliły miastu poradzić sobie z kryzysem po upadku w nim przemysłu).

W tym (i kilku mniej znanych, o kilka lat wcześniejszych projektach Gehry pokazał, że jest architektem o bardzo indywidualnym stylu. Ekspresja form, swoboda w kształtowaniu rozczłonkowanych brył, odważne zestawianie ze sobą różnych materiałów (np. rzadko stosowanej blachy na elewacjach) stały się jego znakiem rozpoznawczym, a na lata także synonimem nowoczesnej architektury. Frank Gehry także sam stał się ikoną – wcieleniem pojęcia „starchitekta”, gwiazdy architektury, demiurga, któremu wolno zaprojektować wszystko i wszędzie, bo forma i spektakl, jaki proponuje, są ważniejsze od ładu przestrzennego, zrozumienia kontekstu, a nawet realnych potrzeb. Dziś takie widzenie architektury poddawane jest krytyce, nie zmienia to jednak faktu, że właśnie Frank Gehry na zawsze pozostanie twarzą tej epoki, która choć przyniosła też wiele dzieł innych twórców (jak Zaha Hadid, Jean Nouvel, Daniel Libeskind), pozostanie wykreowana przez autora Muzeum Guggenheima w Bilbao.

Frank Gehry zmarł 5 grudnia 2025 roku w swoim domu w Kalifornii.

Architekt miał częściowo polskie korzenie. Jego matka urodziła się w Łodzi, w tym mieście mieszkali i są pochowani na cmentarzu żydowskim jego dziadkowie.

Źródło zdjęć: Wikimedia.org

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera