Anatomia pamięci w cieniu wieżowców. Nowa bryła Muzeum Getta Warszawskiego

W ścisłym centrum stolicy powstaje jedna z najbardziej wymagających realizacyjnie instytucji kulturalnych dekady. Powstające wokół dziewiętnastowiecznych murów dawnego szpitala Muzeum Getta Warszawskiego prowokuje pytania o współczesne metody kreowania przestrzeni pamięci. Projekt Autorskiej Pracowni Projektowej Jerzego Wowczaka - szary beton z załamującym się rytmem lizen - stawia pytania o dwoistą rolę architektury – tła dla eksponatów i najbardziej poruszającego artefaktu.

Dialog XIX-wiecznego świadka historii z tkanką nowoczesnej metropolii

Polska architektura muzealna wzbogaciła się w ostatnich latach o obiekty o monumentalnej skali i jednoznacznej tożsamości formalnej, czego przykładem są rygorystyczna bryła Muzeum Sztuki Nowoczesnej  czy pudełko na historię kryjące Muzeum Historii Polski. Powstające przy ulicy Siennej i Śliskiej Muzeum Getta Warszawskiego operuje odmienną skalą i całkowicie inną relacją z otoczeniem. Osią całej kompozycji urbanistycznej stał się historyczny kompleks dawnego Szpitala Dziecięcego Bersohnów i Baumanów, wzniesiony pod koniec dziewiętnastego wieku. Obiekt ten jest autentycznym świadkiem tragicznych wydarzeń, pełnił funkcję szpitala w granicach getta oraz azylu podczas Powstania Warszawskiego.

Lokalizacja kompleksu w gęsto zabudowanym, dynamicznie rozwijającym się centrum Warszawy stawia przed architektami oraz inżynierami wyzwanie połączenia sacrum pamięci historycznej z pędem nowoczesnego miasta. Projekt realizowany przez konsorcjum spółek Adamietz tworzy unikatowy kontrapunkt dla otaczających go komercyjnych wysokościowców. Wstąpienie w przestrzeń muzealną ma stanowić dla zwiedzających czytelne przejście w przestrzeń refleksji, gdzie zabytkowe mury szpitala są autonomicznym obiektem ekspozycyjnym opowiadającym o losach mieszkańców getta.

Sekwencja narracji i wielowarstwowe centrum naukowe

Funkcjonalne rozplanowanie kompleksu liczącego około jedenaście i pół tysiąca metrów kwadratowych powierzchni użytkowej wymagało harmonijnego pogodzenia celów wystawienniczych, naukowych oraz edukacyjnych. Trzonem założenia jest ekspozycja stała o powierzchni około trzech tysięcy metrów kwadratowych, rozmieszczona w odrestaurowanych wnętrzach gmachu głównego oraz w rozbudowanej części podziemnej zlokalizowanej pod dziedzińcem. Narracja została ukształtowana jako sekwencja dziewięciu chronologiczno-tematycznych galerii, które prowadzą zwiedzających przez historię codzienności, walki i Zagłady, tworząc przemyślany ciąg komunikacyjny bez barier architektonicznych.

Równolegle do funkcji muzealnej zaprojektowano rozbudowane zaplecze technologiczno-edukacyjne, skupione w Mediatece pełniącej rolę multimedialnego centrum wiedzy. Przestrzeń ta została wyposażona w interaktywne narzędzia prezentacji zbiorów, stanowiska rozszerzonej i wirtualnej rzeczywistości oraz cyfrowe repozytoria dostosowane do potrzeb osób neuroróżnorodnych i z niepełnosprawnościami. Całość programu użytkowego dopełnia wielofunkcyjna sala audytoryjna, studio nagrań, pracownie konserwatorskie, magazyny zbiorów oraz ogólnodostępny ogród muzealny, co przekształca placówkę w tętniący życiem ośrodek badawczy o zasięgu międzynarodowym.

Dyskretna ekspresja betonu i odtworzona klasyka

Język formalny zastosowany przez zespół projektowy pod kierunkiem Ewy i Jerzego Wowczaków opiera się na wyraźnym rozgraniczeniu historycznej substancji od współczesnej kubatury. W przypadku zabytkowego gmachu szpitalnego architekci zdecydowali się podkreślić dbałość o detal konserwatorski, przywracając mu reprezentacyjny kształt z lat trzydziestych dwudziestego wieku, w tym oryginalny układ gzymsów, opaski okienne, historyczny napis oraz charakterystyczną kopułę na dachu. Zabytkowa architektura zachowuje w ten sposób swoją autentyczność i ładunek emocjonalny.

Nowo projektowane skrzydła mieścić mają funkcje administracyjne, techniczne i pomocnicze, stanowiąc wyraziste, choć niekonkurujące z zabytkiem tło. Nowoczesna część budynku charakteryzuje się szarymi elewacjami, których dynamikę buduje nieregularny, zakrzywiający się i załamujący rytm pionowych lizen betonowych. Ta ekspresyjna, rzeźbiarska faktura ściany tworzy grę cieni, stanowiąc wizualną metaforę pęknięcia w historii, a zarazem nadając nowym skrzydłom zwięzły, powściągliwy charakter, dopasowany do powagi instytucji.

Precyzja podziemnej inżynierii i głębokie posadowienie

Od strony wykonawczej budowa Muzeum Getta Warszawskiego stanowi spektakularne osiągnięcie z zakresu geotechniki oraz inżynierii lądowej. Realizacja trzech kondygnacji podziemnych bezpośrednio pod dziedzińcem i w sąsiedztwie dziewiętnastowiecznych murów wymagała zastosowania zaawansowanych metod zabezpieczenia fundamentów. Specjalistyczne roboty gruntowe objęły podbicie starych fundamentów metodą strumieniowego cementowania jet grouting, co pozwoliło bezinwazyjnie wzmocnić podłoże i zabezpieczyć zabytkową strukturę przed osiadaniem.

Konstrukcję części podziemnej oparto na potężnych ścianach szczelinowych o grubości dochodzącej do metra i głębokości sięgającej niemal trzydziestu czterech metrów, głębionych w odległości zaledwie jednego metra od historycznych obiektów. W procesie tym wykorzystano mieszanki betonowe o obniżonym śladzie węglowym, zwiększające szczelność i trwałość podziemnej obudowy. Tak zaawansowana technologia umożliwiła bezpieczne wzniesienie podziemnych galerii wystawowych i parkingów w ciasnej zabudowie miejskiej, ustanawiając wysoki standard w dziedzinie adaptacji obiektów zabytkowych na cele współczesnej infrastruktury kulturalnej.

Zobacz materiał z budowy:

Muzeum Getta Warszawskiego

Lokalizacja: Warszawa, ul. Sienna/Śliska

Inwestor: Muzeum Getta Warszawskiego

Projektanci: Autorska Pracownia Projektowa Jerzy Wowczak
Zespół projektowy: Jerzy Wowczak, Ewa Wowczak, Małgorzata Guzik, Magdalena Tatar, Aleksandra Rykaczewska

Generalny wykonawca: konsorcjum spółek Adamietz Warszawa sp. z o.o. oraz Adamietz sp. z o.o.

Powierzchnia: 11,5 tys. m2

Powierzchnia ekspozycji stałej: ok. 3 tys. m2

Projekt: 2021
Planowana realizacja: 2026

Zdjęcia: Marcin Czechowicz, źródło: https://www.facebook.com/1943pl

https://wowczak.pl/
https://1943.pl

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera