Nowe Warunki Techniczne. Wyzwania, zmiany i adaptacja - perspektywa architekta

Wokół wrześniowej daty wejścia w życie przepisów techniczno-budowlanych narosło wiele pytań. Zmiany niosą ze sobą szereg nowych wytycznych w zakresie akustyki, dostępności, bezpieczeństwa pożarowego oraz efektywności energetycznej, do których projektanci będą musieli stopniowo dostosować swój warsztat pracy. Kluczową informacją jest jednak to, że wprawdzie nowe przepisy obowiązują od 18 września, ale przewidziany jest osiemnastomiesięczny okres przejściowy, który pozwala dokończyć rozpoczęte zamierzenia oraz łagodnie przejść do nowych standardów.

Przepisy zawierają bowiem możliwość złożenia pisemnego oświadczenia przez inwestora o wyborze dotychczasowych regulacji, co pozwala bezpiecznie dokończyć przygotowywaną dokumentację bez konieczności przeprojektowywania obiektów w sposób kosztowny i czasochłonny. Rozwiązanie obejmuje nie tylko wnioski w toku, ale także nowe zamierzenia składane w ramach wyznaczonego okresu przejściowego. Równolegle uporządkowano kwestie proceduralne w strukturach samorządu zawodowego, co skraca ścieżki formalne w sprawach dyscyplinarnych i stabilizuje otoczenie prawne wykonywania zawodu architekta.

Akustyka i komfort użytkowania na nowym poziomie

Wśród merytorycznych zmian w przepisach kluczową rolę odgrywa systemowe podniesienie wymagań dotyczących ochrony przed hałasem oraz odczuwalnej wygody użytkowania przestrzeni mieszkalnej. Zmiany te definitywnie kończą erę projektowania akustyki po omacku i wprowadzają bezwzględną konieczność weryfikacji parametrów izolacyjności przegród na podstawie konkretnych obliczeń oraz badań.

Projektanci muszą zmierzyć się z wyższymi normami izolacyjności od dźwięków powietrznych i uderzeniowych w budownictwie wielorodzinnym, szeregowym oraz bliźniaczym. Oznacza to brak możliwości stosowania najprostszych, cienkich ścian działowych lub międzylokalowych bez dodatkowych warstw tłumiących. Zwiększone rygory obejmują nie tylko ściany nośne i działowe oddzielające mieszkania od siebie oraz od ciągów komunikacyjnych, ale również stropy, drzwi wejściowe do lokali oraz elementy obudowy szybów instalacyjnych. Architekci będą musieli konsekwentnie dobierać materiały o wyższej gęstości, stosować układy wielowarstwowe z wykorzystaniem pustek powietrznych i materiałów pochłaniających, a także szczegółowo rozwiązywać detale konstrukcyjne. Każdy błąd w wykonaniu – od sztywnego połączenia posadzki ze ścianą po nieprawidłowo zrealizowaną dylatację – stworzy mostek akustyczny, który w świetle nowych przepisów dyskwalifikuje przegrodę.

Nowe regulacje nakładają również obowiązek znacznie skuteczniejszej weryfikacji hałasu generowanego przez urządzenia techniczne w budynku. Instalacje takie jak windy, centrale wentylacyjne, pompy ciepła, kompresory czy stacje trafo muszą zostać odizolowane od części mieszkalnej za pomocą specjalnych systemów wibroakustycznych, elastycznych zawiesi oraz cichych połączeń. Architekt już na etapie wstępnej koncepcji funkcjonalno-przestrzennej musi unikać lokalizowania pomieszczeń technicznych w bezpośrednim sąsiedztwie sypialni lub salonów.

Drugim równorzędnym filarem komfortu staje się mikroklimat i ochrona wnętrz przed przegrzewaniem w okresie letnim, co stanowi odpowiedź na rosnące średnie temperatury i częstsze fale upałów. Nowe standardy zmuszają pracownie projektowe do odejścia od bezrefleksyjnego stosowania wielkich przeszkleń od strony południowej i zachodniej bez zapewnienia odpowiednich osłon. Ochrona cieplna budynku w sezonie letnim wymaga zbalansowanego podejścia: od właściwego doboru współczynnika przepuszczalności energii promieniowania słonecznego w stolarce okiennej, przez obligatoryjne uwzględnianie pasywnych elementów zacieniania, takich jak rolety zewnętrzne, żaluzje fasadowe, wysunięte okapy czy zadaszenia. Takie podejście wymusza na architekturze powrót do rozwiązań zintegrowanych z bryłą budynku, gdzie estetyka ściśle współpracuje z fizyką budowli, zapewniając mieszkańcom optymalne warunki termiczne i akustyczne przez cały rok.

Dostępność architektoniczna i infrastruktura społeczna

Nowe regulacje wprowadzają gruntowne przewartościowanie sposobu myślenia o dostępności, przenosząc ciężar z powierzchownych adaptacji na pełne i konsekwentne stosowanie zasad uniwersalnego projektowania. Dostępność przestaje być jedynie odrębnym rozdziałem wymogów formalnych i staje się integralnym elementem struktury funkcjonalnej każdego obiektu. Przepisy kładą szczególny nacisk na eliminowanie barier architektonicznych w sposób niezauważalny i bezobsługowy dla użytkowników, co w praktyce oznacza konieczność bezprogowego kształtowania przestrzeni od samego wejścia na teren posesji aż po wnętrza poszczególnych lokali.

W budownictwie wielorodzinnym oraz obiektach użyteczności publicznej kluczową zmianą jest całkowita eliminacja różnic poziomów na drodze do dźwigów osobowych. Wszelkie stopnie, pochylnie o zbyt dużym spadku czy platformy pionowe – często zawodne w codziennej eksploatacji – ustępują miejsca bezpośrednim wejściom z poziomu terenu. Projektanci są zobligowani do zapewnienia bezprogowych przejazdów w strefach wejściowych, wiatrołapach oraz korytarzach wspólnych, co wpływa na konieczność precyzyjnego zagłębiania płyt fundamentowych i stropowych oraz przemyślanego kształtowania układu poziomów posadzek. Równolegle zaostrzono parametry samych dźwigów osobowych, wymagając szerszych drzwi kabinowych oraz głębszych przestrzeni manewrowych przed windami, co umożliwia swobodne korzystanie z nich osobom na wózkach inwalidzkich, seniorom oraz rodzicom z wózkami dziecięcymi.

Istotną nowością w kontekście przestrzeni mieszkalnej jest rygorystyczne podejście do wewnętrznej geometrii lokali i ciągów komunikacyjnych. Wymogi dotyczące minimalnych szerokości korytarzy, drzwi wewnętrznych oraz odległości między przeszkodami zmuszają architektów do rezygnacji ze zbyt ciasnych i nieustawnych planów mieszkań na rzecz przestrzeni otwartych i elastycznych. Strefy sanitarne w budynkach użyteczności publicznej muszą oferować pełny promień manewrowy oraz dopasowane wysokości osprzętu, a w zabudowie wielorodzinnej promowana jest taka aranżacja pionów instalacyjnych, która w przyszłości umożliwi łatwą adaptację łazienki do potrzeb osoby o ograniczonej mobilności bez konieczności ingerencji w konstrukcję budynku.

Większy rygor dotknął również otoczenia budynków i infrastruktury społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem najmłodszych mieszkańców oraz stref rekreacyjnych. Zmiany w przepisach wymuszają kompleksowe podejście do projektowania placów zabaw i miejsc wypoczynku na osiedlach mieszkaniowych. Miejsca te muszą znajdować się w bezpiecznej odległości od dróg manewrowych, parkingów oraz miejsc gromadzenia odpadów, a także spełniać wyśrubowane normy w zakresie nasłonecznienia i dostępności z ciągów pieszych. Przepisy nakładają obowiązek stosowania bezpiecznych nawierzchni amortyzujących upadki oraz jednoznacznie zakazują wprowadzania niebezpiecznych elementów wykończeniowych, takich jak ostre ogrodzenia do określonej wysokości. W efekcie architekci krajobrazu i projektanci kubaturowi muszą ściślej współtworzyć przestrzenie wspólne, w których bezpieczeństwo, wysoka jakość materiałów i powszechna dostępność stanowią równorzędne priorytety.

Bezpieczeństwo pożarowe i integracja energii odnawialnej

Jedno z najbardziej wymagających wyzwań inżynieryjnych i przestrzennych w nowych przepisach stanowi połączenie rygorystycznych standardów ochrony przeciwpożarowej z dynamicznie rosnącym wymogiem wdrożenia odnawialnych źródeł energii. Architekci muszą obecnie traktować efektywność energetyczną oraz bezpieczeństwo pożarowe nie jako odrębne zagadnienia branżowe, lecz jako spójny system wymagający wnikliwego planowania już na etapie pierwszych szkiców koncepcyjnych. Zmiany te definitywnie kończą praktykę "doklejania" instalacji fotowoltaicznych czy urządzeń technicznych do gotowej bryły budynku, wymuszając ich pełną, bezpieczną i estetyczną integrację z architekturą.

W obszarze bezpieczeństwa pożarowego nowe zapisy kładą ogromny nacisk na ograniczenie ryzyka rozprzestrzeniania się ognia po elewacjach i dachach budynków. Projektanci muszą rygorystycznie podchodzić do doboru materiałów izolacyjnych, z wyraźną preferencją dla rozwiązań całkowicie niepalnych, takich jak wełna mineralna. W przypadkach, w których przepisy wciąż dopuszczają stosowanie palnych materiałów termoizolacyjnych w systemach ociepleń, wprowadzono bezwzględny obowiązek projektowania pasów rozdzielających z materiałów niepalnych – w szczególności nad oknami, drzwiami oraz na granicach stref pożarowych. Taka zmiana bezpośrednio wpływa na detal architektoniczny elewacji, grubość przegród oraz proces koordynacji, wymuszając na pracowniach ścisłą współpracę z rzeczoznawcami do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych od najwcześniejszych faz projektowych, aby uniknąć konieczności kosztownego przeprojektowywania gotowych układów przestrzennych.

Równie rewolucyjne podejście dotyczy instalacji fotowoltaicznych (PV), których montaż został objęty szczegółowymi wymogami bezpieczeństwa. Architekt nie może już jedynie wyznaczyć powierzchni dachu pod panele, ale musi całościowo zaplanować bezpieczną infrastrukturę towarzyszącą. Nowe przepisy narzucają obowiązek prowadzenia przewodów prądu stałego (DC) po zewnętrznej stronie budynku lub, jeśli muszą one przejść przez wnętrze, w specjalnych szachtach i obudowach o ściśle określonej klasie odporności ogniowej. Dodatkowo konieczność uwzględnienia przeciwpożarowych wyłączników prądu, systemów detekcji zwarć łukowych oraz dedykowanych pomieszczeń na falowniki wyposażone w autonomiczne czujki dymu sprawia, że przestrzeń techniczna budynku ulega znacznemu powiększeniu. Wymaga to rezerwacji odpowiedniej powierzchni użytkowej, która dotychczas mogła być przeznaczona na inne cele.

Zupełnie nowym zagadnieniem, z którym muszą zmierzyć się projektanci, jest standaryzacja przydomowych i obiektowych magazynów energii. Z uwagi na specyfikę pożarów baterii litowo-jonowych, przepisy wprowadzają twarde wytyczne dotyczące ich lokalizacji. Magazyny te muszą być odsunięte od ścian budynku na bezpieczną odległość lub oddzielone specjalnymi ścianami oddzielenia pożarowego o odpowiedniej nośności i szczelności. Dla architekta oznacza to, że infrastruktura energetyczna staje się istotnym elementem planu zagospodarowania terenu, wpływającym na układ ścieżek, dojazdów czy stref rekreacyjnych. Projektowanie nowoczesnego, samowystarczalnego energetycznie budynku wymaga teraz holistycznej wizji, w której zaawansowana technologia OZE jest bezpiecznie i harmonijnie wpleciona w tkankę architektoniczną oraz krajobrazową inwestycji.

Opracowanie: Krzysztof Sołoducha

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera