Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera


Szpital zaczyna się nie od ściany, lecz od procedury. Sekrety tworzenia poprawnej przestrzeni terapeutycznej

 

Czas czytania: ~ 7 min


Można narysować piękny szpital, który nie będzie działał. Można też zaprojektować taki, w którym każdy krok pacjenta i lekarza ma swoje miejsce, zanim jeszcze powstanie pierwsza kreska na planie. Różnicę robi technologia medyczna, czyli dziedzina, która decyduje o tym, jak naprawdę będzie wyglądał obiekt opieki zdrowotnej.

 

Sekrety tworzenia poprawnej przestrzeni terapeutycznej

Najpierw procedura, potem architektura

 

Projektowanie obiektów opieki zdrowotnej to nie zwykłe układanie pomieszczeń wokół korytarza. To kreowanie przestrzeni niezbędnej do realizacji procedur medycznych, a punktem wyjścia jest nie bryła, lecz proces leczenia pacjenta. Prawidłowe funkcjonowanie szpitala czy przychodni zależy od analizy tego, co dzieje się z chorym na każdym etapie, i od ustalenia czynników, które wpływają na poprawność przeprowadzenia zabiegu lub badania.

 

Takie podejście wymaga od architekta czegoś więcej niż wyczucia formy. Tworzenie funkcji opiera się na zrozumieniu zasad działania obiektów medycznych i bardzo wnikliwym przeanalizowaniu wszystkich elementów, które zapewniają najefektywniejszą realizację określonych działań. Zbiór tak zdefiniowanych wytycznych nazywa się właśnie technologią medyczną.

 

W centrum tego układu stoi procedura medyczna, a wokół niej gromadzi się cała reszta. Uczestniczą w niej personel i pacjent, a do tego miejsce jej wykonywania, sprzęt, wyposażenie, materiały oraz odpowiednie warunki, takie jak mikroklimat i media. Dla architekta oznacza to konkretne zadania: zapewnić miejsce pracy personelowi, zagwarantować pacjentowi dostęp do miejsca zabiegu, a lekarzom i pielęgniarkom dostęp do sprzętu i materiałów. Trzeba też stworzyć właściwy mikroklimat i doprowadzić media niezbędne do danej procedury. Technologia medyczna określa przy tym nie tylko powiązania między tymi elementami, ale też wymogi ich skomunikowania oraz zasady wymiany informacji między nimi. Dopiero wtedy plan zaczyna być czymś więcej niż rysunkiem.

Technologia medyczna

Od schematu do pomieszczenia. Cztery kroki, które porządkują chaos

 

Szpital to jeden z najbardziej złożonych typów budynków, więc jego projektowanie wymaga metody. Proces można poprowadzić etapami, które stopniowo przechodzą od ogółu do szczegółu. Na początku buduje się podstawowe połączenia funkcjonalne, czyli ustala, co z czym musi się komunikować. Następnie funkcje łączy się w grupy, tworząc strefy. Trzeci etap polega na stworzeniu pełnego schematu powiązań funkcjonalnych w całym obiekcie, a dopiero na końcu powstają wytyczne dla poszczególnych pomieszczeń. Prawidłowy schemat funkcjonalno-użytkowy jest fundamentem, na którym opiera się cały obiekt.

 

Najlepiej widać to na przykładach z zabiegowego serca szpitala, czyli bloku operacyjnego. Układ „centralny”, w którym sale operacyjne grupują się wokół wspólnego rdzenia, zrealizowano między innymi w Szpitalu Chirurgii Urazowej w Piekarach Śląskich. Z kolei przykład warszawskiego szpitala Medicover pokazuje, jak istotna bywa droga materiału. To, którędy przemieszcza się sprzęt i materiały, bywa równie ważne jak droga pacjenta czy lekarza, a błąd w tym obszarze trudno później naprawić.

 

Technologia medyczna sprawdza się też w sytuacjach kryzysowych. Układ funkcjonalny w dobie COVID-19 pokazuje, że początek procedury, takiej jak strefa oczekiwania, wymaz, wynik czy ewentualna resuscytacja, trzeba przemyśleć z góry. Pacjent przechodzi przez kolejne punkty, a przestrzeń ma mu to umożliwić w sposób bezpieczny i czytelny. Wniosek dla projektanta jest prosty: kto dobrze rozrysował ścieżki, ten potrafi przestawić obiekt na nowe okoliczności bez burzenia ścian.

Technolog medyczny

Szpital, który leczy także atmosferą

 

Współczesne placówki nie ograniczają się do sprawnych schematów. Nowoczesne obiekty opieki zdrowotnej sięgają po telemedycynę, sztuczną inteligencję, internet rzeczy i robotykę, a te rozwiązania mogą poprawić efektywność diagnostyki, leczenia i monitorowania pacjentów. Dla architekta oznacza to, że technologia nie jest dodatkiem do budynku, lecz jednym z elementów, które wpływają na jego układ i infrastrukturę.

 

Rośnie też znaczenie perspektywy samego pacjenta. W projektowaniu coraz częściej uwzględnia się jego potrzeby i dobrostan, a przestrzenie mają być przyjazne, komfortowe i spokojne. Szczególną uwagę zwraca się na oświetlenie, kolory, akustykę oraz dostęp do natury. To elementy, które nie leczą bezpośrednio, ale wpływają na to, jak człowiek znosi pobyt w szpitalu.

 

Trzeci trend dotyczy ludzi, którzy w tych budynkach pracują. Współczesne placówki stawiają na integrację różnych obszarów, takich jak gabinety lekarskie, sale operacyjne, laboratoria i przestrzenie do rehabilitacji. Celem jest lepsza komunikacja i współpraca specjalistów oraz większa efektywność obsługi pacjentów. Pokazują to koncepcje elastycznych pomieszczeń, które po zmianie konfiguracji mogą służyć raz do konsultacji, raz do posiłku.

 

Technologia medyczna i architektura nie są więc dwoma osobnymi światami. Pierwsza dostarcza logiki, druga nadaje jej formę, a dobry szpital powstaje dopiero wtedy, gdy obie mówią jednym głosem.

 

Technolog medyczny

Dwie profesje, jeden budynek. Kto tak naprawdę rysuje szpital?

 

W projektach obiektów opieki zdrowotnej rzadko jest jeden autor. Obok architekta pojawia się technolog medyczny, czyli osoba, która rozumie procedury i potrafi przełożyć je na wymagania wobec przestrzeni. To właśnie ona odpowiada za zbiór wytycznych nazywany technologią medyczną. Architekt dostaje więc nie ogólne życzenie „sprawnego szpitala”, lecz konkretne informacje o tym, kto, z czym i w jakiej kolejności ma się w danym miejscu spotkać.

 

Podział ról wynika z natury samej procedury. Technolog analizuje proces leczenia, ustala, jacy ludzie i jaki sprzęt biorą w nim udział, jakie materiały są potrzebne i jakich warunków wymaga zabieg. Architekt zamienia te ustalenia w układ pomieszczeń, ciągi komunikacyjne, strefy i bryłę. Pierwszy odpowiada na pytanie, jak ma działać procedura, drugi na pytanie, jak to pomieścić i połączyć w budynku. Żaden z nich nie jest w stanie zrobić tego sam: technolog bez architekta zostaje ze schematem, który nie ma formy, a architekt bez technologa projektuje formę, która nie ma uzasadnienia.

 

Ta współpraca nie kończy się na jednym spotkaniu na początku. Cztery etapy budowania obiektu, od podstawowych połączeń funkcjonalnych, przez grupowanie funkcji i pełny schemat powiązań, po wytyczne dla poszczególnych pomieszczeń, wymagają ciągłego dialogu. Na każdym z nich pojawiają się pytania, które leżą na styku obu dziedzin. Czy droga materiału nie krzyżuje się z drogą pacjenta? Czy sala operacyjna ma dostęp do wszystkich potrzebnych mediów? Czy układ strefy oczekiwania pozwoli na bezpieczne przejście przez kolejne punkty procedury? Odpowiedzi rodzą się w rozmowie, a plan jest jej zapisem.

 

Dla architekta najcenniejsze bywa to, że technolog przynosi język użytkownika. Personel medyczny nie myśli kategoriami modułów i osi, tylko etapami pracy i zagrożeniami, które trzeba wyeliminować. Dzięki technologowi te potrzeby docierają do projektanta w uporządkowanej formie, zanim przerodzą się w kosztowne poprawki na budowie. To także ochrona przed jedną z najczęstszych pułapek: ładnym rozwiązaniem, które w praktyce utrudnia codzienną pracę.

 

Po drugiej stronie stoi umiejętność, której technolog nie zastąpi. Architekt dba o to, by sprawny schemat stał się budynkiem, w którym da się przebywać: z dobrym światłem, akustyką, dostępem do natury i spokojną atmosferą. Dobry szpital wymaga więc obu spojrzeń, bo jedno daje mu logikę, a drugie człowieczeństwo.

 

Czy architekt może być dobrym technologiem medycznym i czy da się połączyć te dwie funkcje w trakcie realizacji jednej inwestycji to już całkowicie inne zagadnienie, które zleży od indywidualnych predyspozycji projektanta. W przypadku moich inwestycji jestem w stanie połączyć obie te role.

 

prof. MIchał Tomanek, Politechnika Śląska w Gliwicach, Wydział Architektury

 

Tekst powstał na podstawie prezentacji przedstawionej w trakcie 4 edycji konferencji "Medycyna w architekturze" poświęconej tematowi: Architekt i technolog medyczny - partnerstwo w imię jakości. Sprawdź relację z konferencji.

 


Podepnij swój artykuł

Podoba Ci się nasza działalność ? Postaw kawę dla Grupy Sztuka Architektury!
Postaw mi kawę na buycoffee.to

tagi

Sekrety Tworzenia Poprawnej Przestrzeni Terapeutycznej

Cyfrowy okręt w sercu miasta. Akademickie Centrum Symulatorów w Szczecinie
Cyfrowy okręt w sercu miasta. Akademickie Centrum Symulatorów w Szczecinie

Trzy kondygnacje, symulator mostka kapitańskiego na samej górze i „cegła”, która wcale nie jest cegł ...

Najstarszy czynny dworzec w Polsce odzyskał blask. Dworzec w Oławie już działa
Najstarszy czynny dworzec w Polsce odzyskał blask. Dworzec w Oławie już działa

Zanim w Polsce na dobre rozkręciła się epoka kolei, w Oławie stał już dworzec, który działa do dziś. ...

Gliwice chcą sprzedawać małe domy. Najważniejszy jest czas i technologia modułowa
Gliwice chcą sprzedawać małe domy. Najważniejszy jest czas i technologia modułowa

Przy ulicy Pocztowej na Ligocie Zabrskiej w Gliwicach powstanie osiedle społeczne, które może okazać ...

KOMENTARZE
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się, aby dodać komentarz

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera