Warszawski Universus został zabytkiem

Decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rejestru został wpisany budynek dawnego Centralnego Domu Handlowego Dom Książki „Universus”, położony przy ul. Belwederskiej 20/22 w Warszawie.

Centralny Dom Handlowy Dom Książki „Universus” został oficjalnie otwarty w styczniu 1981 roku. Na kilku piętrach udostępniono tu klientom działy z książkami o różnej tematyce, od literatury pięknej po sektory z publikacjami technicznymi czy specjalistycznymi. Część księgarni – co było na owe czasy rewolucyjne – miała formę przestrzeni samoobsługowej.

Powojenny modernizm od WARCENT

Pierwotnie, na początku lat 70. budynek był projektowany jako pawilon ekspozycyjny, kilka lat później zdecydowano, że będzie księgarnią. Jej projektu w 1975 roku podjął się zespół Miejskiego Biura Projektów m.st. Warszawy WARCENT. Za projekt odpowiedzialny był zespół pod kierunkiem Leszka Sołonowicza, z którym współpracowali m.in. Ryszard Listewicz i Arkadiusz Sitarski, projekt wnętrz opracował plastyk Włodzimierz Kaczmarzyk, konstruktorami byli inż. Wiktor Humięcki, Zbigniew Lupa, Jan Laskowski. Szybko wielopiętrowa księgarnia stała się ważnym i znanym miejscem na mapie Warszawy, jednak dla obiektu nie okazała się sprzyjająca transformacja ustrojowa. Księgarnię zlikwidowano już w 1992 roku; przeszedł w prywatne ręce, zamieniając się w obiekt biurowy. Skutkiem tego są daleko idące zmiany wnętrz budynku, a także ogólne zaniedbanie jego bryły, przez lata często przykrywanej wielkoformatowymi reklamami.

„Dawny Centralny Dom Handlowy Dom Książki „Universus” stanowi jedną z najciekawszych późnych realizacji nurtu powojennego modernizmu na terenie Warszawy” – napisano w uzasadnieniu decyzji o wpisie do rejestru zabytków masywnego gmachu. Błędnie przypisywany do nurtu brutalizmu „Universus” ma rozczłonkowaną, nieregularną bryłę, nad którą góruje „wieża”. Na elewacjach budynku dominuje okładzina z szarego kamienia (wykonana z podobnego do granitu sjenitu), uzupełniona aluminiową stolarką. Szary, masywny gmach nasuwa skojarzenia z potężną maszyną, ma autorski, niepowtarzalny wygląd i wyraz.

Polski brutalizm pod ochroną

Choć wciąż u niektórych wzbudza kontrowersje, unikatowość i konieczność ochrony gmachu wydaje się oczywistością. „Uniwersus” znalazł się na sporządzonej w 2006 roku przez SARP „Liście dóbr kultury współczesnej”, niedługo później został do gminnej ewidencji zabytków, później z niej wykreślony, znów do niej trafił latem 2016 roku. W lipcu 2025 roku został wpisany do rejestru zabytków (choć nie jest to decyzja ostateczna, teraz do odwołania ma prawo właściciel). W komunikacie urzędu  Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków można przeczytać: „»Universus« uznawany jest za jedną z ostatnich tak znaczących budowli na terenie Warszawy utrzymanych w duchu modernizmu (rygoryzm podziałów geometrycznych) oraz jeden z nielicznych przykładów polskiej interpretacji brutalizmu (monumentalizm bryły, surowość formy, świadomy antyestetyzm). Tym samym obiekt stanowi dzieło zamkniętej epoki zarówno pod kątem rozwiązań stylistycznych (powojennym modernizm) jak również historycznym (budownictwo usługowe epoki socjalizmu)”.

Źródło: https://mwkz.pl/, https://www.facebook.com/mazowiecki.wojewodzki.konserwator.zabytkow/

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera