Architektura krajobrazu jako dziedzina strategiczna. Program Zielony Wrocław

W obliczu zmian klimatycznych Wrocław dąży do wyznaczania nowych standardów zarządzania zielenią miejską. Monika Pec-Święcicka, architektka krajobrazu i zastępczyni dyrektora Zarządu Zieleni Miejskiej prezentuje strategię zbudowaną przez Zarząd Zieleni Miejskiej Wrocławia, w której każda rabata, każde rozszczelnione skrzyżowanie i każdy skwer są częścią spójnego, zaplanowanego systemu budującego jakość życia w mieście oraz będącego odpowiedzią na zmiany klimatu.

Transformacja miasta przez pryzmat krajobrazu: mikrointerwencje, makroefekty

Zmiany klimatu nie pytają o pozwolenie na działanie. Wrocław w swojej strategii chce odpowiadać na nie wielopoziomowo i konsekwentnie. Realizowane są liczne małe inwestycje, które razem tworzą komplementarny system pierścieniowo-klinowy —  złożoną siatkę połączeń, a nie przypadkowe nasadzenia. Są to:

- Zielony pierścień wokół centrum, wraz z promenadami staromiejskimi i bulwarami nad Odrą, który ma budować nie tylko estetykę, ale także funkcje chłodzenia i retencji. Zarząd Zieleni Miejskiej wykorzystuje tutaj zapisy Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 – dokumentu w którym zawarto plany zbudowania systemów zielonych pierścieni wokół 35 miejskich obszarów funkcjonalnych, ośrodków metropolitalnych i regionalnych. Celem tego planu jest z jednaj strony powstrzymanie degradacji przestrzeni poprzez niekontrolowaną zabudowę kosztem terenów zielonych, a z drugiej zapobieganie zmianom klimatycznym i poprawę jakości życia w miastach.

- Zmiana charakteru placów miejskich. Pierwszym przykładem takiej realizacji jest Plac Nowy Targ. W 2013 roku był to betonowy plac, a po przebudowie liczy 178 drzew, są na mim nasadzone byliny i posiada system retencji wody.

Wrocław cyfrowy i zielony: technologia jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

Drogą do realizacji tego planu jest cyfrowy system zarządzania danymi przestrzennymi wykorzystywanych do planowania przestrzeni zielonej. Rozwiązanie, które łączy urbanistykę, ekologię i sztuczną inteligencję.

W ramach projektu LIFE Cool City, nad Wrocławiem przeprowadzono lotnicze skanowanie terenu, które objęło ponad 300 km² powierzchni miasta. Dzięki temu pozyskano dane o:

- strukturze pokrycia terenu (zieleń, zabudowa, nawierzchnie utwardzone),

- lokalizacji i stanie zdrowia ponad 2,5 miliona drzew,

- nasłonecznieniu, albedo -zdolności do odbijania światła i retencji wód opadowych,

- występowaniu gatunków inwazyjnych i bioróżnorodności.

Dzięki tym informacjom miasto może precyzyjnie lokalizować nowe nasadzenia, identyfikować obszary zagrożone suszą lub miejską wyspą ciepła, a także monitorować efekty wcześniejszych inwestycji.

Pulse City Index – cyfrowy puls miasta

Na podstawie zebranych danych opracowano Pulse City Index – zintegrowany wskaźnik diagnostyczny, który ocenia kondycję środowiskową poszczególnych obszarów miasta. Uwzględnia on m.in.:

- jakość zieleni,

- dostępność terenów biologicznie czynnych,

- zdolność do retencji wody,

- poziom nasłonecznienia i temperatury powierzchni.

Dzięki temu miasto może nie tylko reagować na problemy, ale też prognozować skutki urbanizacji i planować z wyprzedzeniem działania adaptacyjne.

Integracja z systemami zarządzania

Dodatkowo wrocławski Zarząd Zieleni Miejskiej wdrożył dziedzinowy system GIS, który umożliwia:

- zarządzanie drzewostanem i jego konserwacją,

- planowanie nasadzeń kompensacyjnych,

- opiniowanie projektów inwestycyjnych pod kątem ochrony zieleni,

- obsługę dokumentów, zleceń i ekspertyz dendrologicznych.

System ten jest zintegrowany z miejskimi bazami danych i umożliwia współpracę międzywydziałową – od urbanistów, przez ekologów, po inwestorów.

WRO4digITal – cyfrowy ekosystem innowacji

Wrocław aktywnie uczestniczy w europejskim programie WRO4digITal EDIH – jako jeden z 22 partnerów konsorcjum wspierającego transformację cyfrową. Projekt ten oferuje:

- dostęp do technologii takich jak AI, big data, Internet rzeczy, chmura obliczeniowa,

- laboratoria demonstracyjne dla rozwiązań cyfrowych,

- wsparcie dla MŚP i instytucji publicznych w zakresie cyfryzacji usług i procesów.

Dzięki temu Wrocław nie tylko zarządza zielenią, ale też tworzy cyfrowy ekosystem, który wspiera zrównoważony rozwój miasta.

Zielona konserwacja i standardy utrzymania: ewolucja podejścia do krajobrazu miejskiego

Zmiana dotyczy nie tylko projektowania, ale również utrzymania przestrzeni. Dawniej pielęgnacja zieleni była utylitarna — dzisiaj traktowana jest jako naukowo ukierunkowana, zindywidualizowana i odpowiedzialna.

- Miasto wprowadziło system personalizowanego utrzymania zieleni, uwzględniający potrzeby biologiczne, estetyczne i konserwatorskie.

- Zredukowano intensywność koszenia, wprowadzono selektywne grabienie oraz retencję liści i biomasy.

- Wykorzystuje się kompostowniki, lokalne urobki i obieg zamknięty materiałów organicznych.

Architektura współpracy: samorząd, mieszkańcy, inwestorzy

Wrocław pokazuje, że architektura krajobrazu może być formą dialogu społecznego.

Skwer Wrocławianek powstał po likwidacji parkingu urzędniczego — w jego miejsce zaprojektowano przestrzeń rekreacyjną, co było symbolicznym gestem nowego prezydenta miasta.

W okolicach Galerii Dominikańskiej prywatny inwestor (Fortum) posadził drzewa na swojej sieci ciepłowniczej. Współpraca obejmowała konserwatora zabytków, urbanistów, ekologów, mieszkańców i właścicieli sieci.

Uczniowie sadzą mikro-lasy, mieszkańcy uczestniczą w planowaniu zieleńców, a Zarząd Zieleni publikuje informacje o terenach uchronionych przed zabudową.

Architektura krajobrazu jako dziedzina strategiczna w obliczu zmian klimatycznych

Wrocław nie tylko inwestuje w zieleń. Wrocław nią zarządza, projektuje, negocjuje i edukuje. Architekci — zarówno krajobrazu, jak i przestrzeni publicznej — mogą traktować ten model jako manifest przyszłości: systemowy, oparty na danych, zorientowany na klimat, zakorzeniony społecznie.

W świecie, w którym miasta walczą o przetrwanie na coraz gorętszej planecie, architektura krajobrazu przestaje być dziedziną „estetyczną” — staje się dziedziną strategiczną.

Tekst powstał na podstawie wykładu Pani arch. Krajobrazu Moniki Pec-Święcickiej wygłoszonego w trakcie konferencji pt. Zielona i błękitna infrastruktura w architekturze w czerwcu i lipcu 2025.

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera