Architektura jako odpowiedzialność

W świecie, gdzie architektura coraz częściej staje się produktem rynkowym, zespół Kuryłowicz i Architekci przypomina, że projektowanie przestrzeni to nie tylko zawód, ale misja społeczna, kulturowa i środowiskowa. Zespół wierzy, że dobra przestrzeń może uczynić ludzi szczęśliwszymi, a środowisko – bardziej zrównoważonym. Architektura ma moc zmieniania świata, ale tylko wtedy, gdy jest tworzona z myślą o innych, z empatią i odpowiedzialnością. Dlatego zawód architekta to nie tylko profesja – to misja, która wymaga odwagi, wrażliwości i nieustannego dialogu ze społeczeństwem. Przeczytaj kolejną wypowiedź w ramach naszego cyklu pt. Teorie i manifesty polskich architektów.

Zawód architekta – misja, nie tylko profesja

Architektura to nie tylko zawód, lecz powołanie – tak twierdzą architekci z pracowni Kuryłowicz i Architekci, którzy w swoim retroaktywnym manifeście przypominają, że projektowanie przestrzeni to akt kulturowy, społeczny i etyczny. Architekt nie jest jedynie wykonawcą zleceń, ale współtwórcą rzeczywistości, która wpływa na życie jednostek i całych społeczności.

Zgodnie z ustawową definicją, zawód architekta polega na współtworzeniu kultury przez projektowanie architektoniczne, a jego celem jest ochrona przestrzeni jako dobra publicznego. To profesja misyjna, należąca do zawodów zaufania publicznego, wymagająca nie tylko kwalifikacji technicznych, ale też moralnych i etycznych. Architektura nie może być traktowana jako narzędzie do autoafirmacji czy budowania pomników własnej kariery – jej istotą jest służba społeczeństwu.

W KiA projektowanie to proces głęboko empatyczny. Człowiek – użytkownik przestrzeni – jest zawsze w centrum ich uwagi. Zespół stosuje podejście human-centered design, eliminując wszelkie formy wykluczenia społecznego. Architektura ma być inkluzyjna, dostępna, wspierająca różnorodność i potrzeby różnych grup społecznych. Projekt to nie tylko estetyka, ale też funkcjonalność, bezpieczeństwo, komfort i emocje.

Każdy projekt traktowany jest jako dzieło kultury, niosące wartości artystyczne i intelektualne. Za każdą koncepcją stoi rozbudowany wywód teoretyczny, oparty na wiedzy, analizie i refleksji. Architekci z KiA nie boją się idealizmu – wręcz przeciwnie, uważają go za niezbędny element zawodu, który powinien być wykonywany z pasją i zaangażowaniem. Ich praca to nie tylko budowanie, ale też kształtowanie przyszłości – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i społecznym.

Ważnym aspektem pracy zespołu jest również edukacja i działalność akademicka. Wielu członków pracowni to aktywni nauczyciele akademiccy, badacze i mentorzy. Dzięki temu teoria i praktyka przenikają się w codziennej pracy, a projekty powstają w oparciu o najnowsze badania, analizy i idee. To podejście pozwala na tworzenie architektury świadomej, odpowiedzialnej i głęboko zakorzenionej w kontekście kulturowym.

Zespół Kuryłowicz i Architekci wierzy, że dobra przestrzeń może uczynić ludzi szczęśliwszymi, a środowisko – bardziej zrównoważonym. Architektura ma moc zmieniania świata, ale tylko wtedy, gdy jest tworzona z myślą o innych, z empatią i odpowiedzialnością. Dlatego zawód architekta to nie tylko profesja – to misja, która wymaga odwagi, wrażliwości i nieustannego dialogu ze społeczeństwem.

Proces projektowy – dialog, idea, ewolucja

Projektowanie architektoniczne w ujęciu Kuryłowicz & Associates to nie tylko techniczna realizacja założeń inwestora, ale przede wszystkim proces twórczy, oparty na dialogu, refleksji i ciągłym poszukiwaniu idei. Każdy projekt to indywidualna opowieść, której unikalność wynika z miejsca, czasu, budżetu i – co najważniejsze – przyszłego użytkownika.

Zespół KiA traktuje projektowanie jako proces wieloaspektowy, podzielony na dwie główne fazy: przedprojektową i projektową. Faza przedprojektowa to moment analizy – nie tylko przestrzennej, ale też społecznej, kulturowej i środowiskowej. To czas zadawania pytań, odkrywania nieoczywistych wymiarów projektu, definiowania kryteriów, które będą wyznaczać kierunek dalszych prac. To również moment, w którym architekci starają się zrozumieć głębokie potrzeby użytkowników i kontekst miejsca.

Faza projektowa to rozwijanie idei – pomysłu, który pojawia się na etapie koncepcji wstępnej i który ewoluuje wraz z kolejnymi decyzjami projektowymi. Zespół KiA podkreśla, że projektowanie to nieustanny proces weryfikacji – zdarza się, że pierwotna koncepcja zostaje całkowicie przekształcona, jeśli analiza wykazuje, że inne rozwiązanie lepiej odpowiada na potrzeby użytkowników i kontekst przestrzenny. Taka otwartość na zmiany jest fundamentem ich podejścia.

Kluczowym elementem procesu projektowego w K&A są Konsylia projektowe – cykliczne spotkania zespołu, w których uczestniczą architekci o różnym doświadczeniu i stażu pracy. To przestrzeń wymiany myśli, poglądów i wartości, gdzie każda koncepcja jest poddawana krytycznej analizie. Konsylia pozwalają spojrzeć na projekt z różnych perspektyw, uwzględniając głos młodszych i starszych pokoleń projektantów. Dzięki temu powstają rozwiązania spójne, klarowne i głęboko przemyślane.

Proces projektowy w KiA to także współpraca interdyscyplinarna – z inżynierami, specjalistami branżowymi, a często również z ekspertami akademickimi. Tylko dzięki takiej synergii możliwe jest tworzenie obiektów o wysokim stopniu złożoności technicznej, takich jak sale koncertowe, stacje polarne czy laboratoria naukowe. Ale równie ważne są projekty mieszkaniowe i biurowe, które muszą odpowiadać na codzienne potrzeby użytkowników i wpisywać się w tkankę miejską.

W Kuryłowicz i Architekci projektowanie to nie tylko tworzenie formy – to proces budowania znaczenia. Każdy budynek ma swoją narrację, wynikającą z idei, kontekstu i relacji z użytkownikiem. Architekci nie boją się zadawać trudnych pytań, szukać nowych ścieżek i kwestionować utarte schematy. Ich celem jest nie tylko realizacja projektu, ale stworzenie przestrzeni, która będzie żyła, ewoluowała i odpowiadała na zmieniające się potrzeby społeczne.

Społeczna i klimatyczna odpowiedzialność architektury

Współczesna architektura nie może istnieć w oderwaniu od kontekstu społecznego i środowiskowego. Zespół Kuryłowicz i Architekci wyraźnie podkreśla, że odpowiedzialność architekta wykracza poza estetykę i funkcjonalność – obejmuje także wpływ na jakość życia, relacje społeczne, dobrostan użytkowników oraz kondycję planety.

Architektura jako odpowiedź na potrzeby społeczne

Społeczna odpowiedzialność architektury (CSR) w ujęciu KiA to nie tylko deklaracja – to konkretne działania w czterech obszarach: rynku, miejsca pracy, społeczeństwa i środowiska. Pracownia aktywnie uczestniczy w krajowych i międzynarodowych wydarzeniach branżowych, takich jak World Architecture Festival, Biennale Architektury w Krakowie czy 4DesignDays w Katowicach, gdzie promuje wysokie standardy projektowe i etyczne.

Poprzez Fundację im. Stefana Kuryłowicza, KiA wspiera młodych architektów w ramach programów TEORIA i PRAKTYKA, organizując warsztaty z udziałem światowej klasy mentorów. To nie tylko inwestycja w przyszłość zawodu, ale też budowanie świadomości społecznej i kulturowej roli architektury.

W ramach działań CSR pracownia wdraża również projekty wewnętrzne, mające na celu poprawę komunikacji, dobrostanu pracowników i rozwój ścieżek kariery. Architektura zaczyna się od ludzi – także tych, którzy ją tworzą.

Konsultacje społeczne i projektowanie partycypacyjne

Kuryłowicz i Architekci traktują użytkowników jako współtwórców przestrzeni. Konsultacje społeczne są integralną częścią procesu projektowego – zarówno przed rozpoczęciem prac, jak i po zakończeniu realizacji. Przykładem może być budynek biurowy Q22, którego funkcjonalność była weryfikowana na podstawie opinii użytkowników.

Pracownia prowadzi również badania nad trendami społecznymi i urbanistycznymi, m.in. analizując koncepcję „Blue Zones” – stref, w których ludzie żyją dłużej i zdrowiej. Wnioski z tych badań są wykorzystywane w projektach mieszkaniowych i publicznych, by tworzyć przestrzenie sprzyjające zdrowiu, integracji i aktywności społecznej.

Klimatyczna odpowiedzialność – projektowanie dla planety

Zmiany klimatyczne to jedno z największych wyzwań współczesności, a architektura ma realny wpływ na środowisko. KiA stosuje procedurę Whole Life Carbon – analizując cały cykl życia budynku, od koncepcji po rozbiórkę. Celem jest minimalizacja śladu węglowego i optymalizacja rozwiązań materiałowych.

W projektach konkursowych, takich jak budynek Wydziału Nauk Społecznych UW czy siedziba Komisji Europejskiej w Brukseli, zastosowano zielone dachy, retencję wód opadowych i rozwiązania poprawiające mikroklimat miejski. To nie tylko technologia – to filozofia projektowania, która łączy przestrzeń człowieka z przestrzenią natury.

KiA wdraża również zasady projektowania regeneracyjnego i cyrkularnego – tworząc obiekty, które są częścią większego ekosystemu. Od rolnictwa miejskiego po siedliska dla zwierząt, architektura staje się narzędziem odbudowy zerwanych relacji między człowiekiem a przyrodą.

Równowaga między tym, co obliczalne, a tym, co nieuchwytne

Efektywność energetyczna, emisje CO₂, trwałość materiałów – to aspekty mierzalne. Ale architektura to także emocje, relacje, inkluzyjność i dobrobyt społeczny – wartości trudne do ujęcia w liczbach, lecz równie istotne. KiA podkreśla, że projektowanie musi uwzględniać oba te wymiary, by tworzyć przestrzenie zrównoważone nie tylko technicznie, ale też społecznie i kulturowo.

Architektura ma moc przywracania równowagi – między człowiekiem a naturą, między jednostką a wspólnotą. To odpowiedzialność, którą zespół Kuryłowicz i Architekci traktuje jako fundament swojej pracy. Ich manifest to wezwanie do działania – dla architektów, inwestorów i całego społeczeństwa.

Architektura jako narzędzie zmiany społecznej i politycznej

Architektura to nie tylko forma, funkcja i estetyka – to także głęboko zakorzenione narzędzie wpływu społecznego i politycznego. Zespół przypomina, że każdy projekt architektoniczny dotyka spraw wspólnych, kształtuje przestrzeń publiczną i wpływa na relacje społeczne. Architektura może budować wspólnotę, wzmacniać więzi, promować inkluzywność – ale może też wykluczać, dzielić i alienować. Dlatego odpowiedzialność architekta jest nie tylko zawodowa, ale również polityczna.

Architekt jako obywatel wspólnoty

Słowo „polityka” wywodzi się z greckiego „politiká” – oznaczającego uczestnictwo w życiu wspólnoty. Architekt, jako twórca przestrzeni, ma realny wpływ na jakość życia obywateli. Projekty KiA są wyrazem dążenia do realizacji idei dobra wspólnego – przestrzeni wysokiej jakości, dostępnej, funkcjonalnej i estetycznej. To nie tylko odpowiedzialność wobec klienta, ale wobec całego społeczeństwa.

Architektura kształtuje codzienność – wpływa na sposób poruszania się, komunikowania, odpoczywania, pracy i nauki. Dlatego architekt musi patrzeć szerzej niż tylko na parametry techniczne. Musi rozumieć kontekst społeczny, kulturowy i polityczny, w którym działa. W KiA ta świadomość przekłada się na konkretne działania – od projektów mieszkaniowych po obiekty publiczne, które stają się częścią miejskiego krajobrazu i tożsamości.

Przeciwdziałanie dewaluacji kultury przestrzeni

Manifest KiA wskazuje na poważny problem – dewaluację kulturowego znaczenia planowania przestrzennego w Polsce. Przejawia się ona w samowolach budowlanych, traktowaniu przestrzeni jako źródła zysku, braku poszanowania dla ładu urbanistycznego i redukowaniu pracy projektowej do najniższej ceny. Architekci z KiA apelują o wspólne działanie – w ramach organizacji zawodowych takich jak SARP i IARP – by bronić wartości, które są fundamentem zawodu.

Tylko jako wspólnota zawodowa architekci mogą być słyszalni. Historia pokazuje, że solidarność i współpraca mają moc zmieniania rzeczywistości. Pracownia KiA aktywnie uczestniczy w życiu środowiska – jej członkowie pełnią funkcje w strukturach SARP, IARP, są sędziami konkursowymi, redaktorami, edukatorami. To zaangażowanie nie jest dodatkiem do pracy – to jej integralna część.

Edukacja, debata, aktywność publiczna

Architektura potrzebuje dialogu – z obywatelami, z władzami, z innymi dziedzinami wiedzy. Dlatego KiA angażuje się w edukację, publikacje, konkursy, wystąpienia publiczne. Architekt powinien być obecny na „agorze” – zadawać pytania, prowokować refleksję, oferować wiedzę i doświadczenie. To nie tylko sposób na popularyzację architektury, ale też na budowanie świadomości społecznej.

Zaangażowanie polityczne nie oznacza uprawiania polityki partyjnej – oznacza troskę o sprawy wspólne, o jakość przestrzeni, o dobro mieszkańców. Architektura może być narzędziem zmiany – jeśli jest tworzona z myślą o ludziach, z poszanowaniem ich potrzeb, historii i tożsamości.

Przestrzeń jako wyraz wartości

Każdy budynek, każda przestrzeń publiczna to manifest wartości – świadomy lub nieświadomy. Zespół Kuryłowicz i Architekci projektuje z pełną świadomością tego faktu. Ich realizacje – od osiedla Eko Park po Narodowe Forum Muzyki – są nie tylko odpowiedzią na potrzeby funkcjonalne, ale też wyrazem troski o jakość życia, estetykę miasta, relacje społeczne.

Architektura może wspierać pozytywne zachowania społeczne, sprzyjać integracji, budować poczucie bezpieczeństwa i wspólnoty. Ale może też alienować, wykluczać, dzielić. Dlatego tak ważne jest, by architekt był świadomy swojej roli – nie tylko jako projektant, ale jako obywatel, edukator, uczestnik debaty publicznej.

Tekst powstał na podstawie opracowania pt. Teorie i manifesty polskich architektów przygotowanego przez zespół Kuryłowicz i Architekci.

Nie przegap okazji!!!

zapisz się do naszego newslettera